پایان نامه با واژه های کلیدی فتح الله گولن، قدرت سیاسی، اسلام سیاسی، دولت دینی

دانلود پایان نامه

نورسی” (بدیع الزمان) در ۲۳ مارس ۱۹۶۰ (۱۳۳۹ ش) در شهر عرفا بحث برسر جانشینی او یکی از نگرانی‌های اصلی پیروانش بود. گروهی خواهان تعیین جانشین برای او و تعدادی دیگر نیز خواهان تشکیل شورای “آقابیگ ها” (پیران طریقت) بودند برخی نیز خواهان طغیان و به دست گرفتن سلاح بودند. اما در مجموع به دو گروه “یازیجی ها” (نویسندگان) و “اوکویجی” (خواننده ها) تقسیم می‌شدند. یازیجی‌ها گروهی بودند که در زمان حیات شیخ سعید نیز نسخه‌های دست نویس او را رونویسی کرده و پخش می‌کردند و این گروه از نظر قدمت و سابقه نیز جزو یاران نزدیک شیخ بودند و شاخص‌ترین فرد و رهبر آن خسرو آلتین باشاک بود و گروه دیگر که از نسل دوم نورچی بودند و اغلب آثار شیخ را به الفبای لاتین تبدیل می‌کردند به نام اوکویجی‌ها (خواننده ها) مشهور بودند و معروف‌ترین شخصیت آن نیز زبیر گوندوزآلپ بود. گروه دیگر هم در اسکیشهر به کار تمرینات نظامی مشغول بودند که رهبر آنها نیز محمد کایالار نام داشت. یک گروه دیگر نیز به رهبری سعید اوزدمیر در آنکارا فعالیت داشتند که بعدها شاخه تنویر جماعت نورچی را تشکیل دادند.
فتح‌الله گولن نیز بعد از فوت شیخ سعید نورسی به جماعت نورچی نزدیک شد اما او هیچ وقت خود را نورچی ندانست و در موعظه‌هایی که همواره با گریه و زاری همراه بود هیچ وقت نامی از شیخ سعید نبرد. او در یکی از روستاهای ارزروم در ۲۷ آوریل ۱۹۴۱ (۱۳۲۰ش) متولد شد و در آنجا با پیران طریقت نورچی آشنا شد در سال‌های ۶-۱۹۶۳در ادرنه و کریک کالا به کار وعظ پرداخت و توانست با خطابه‌های جذاب خویش مریدانی پیدا کرد او تفکری متفاوت از طریقت‌های یازیجی، اوکویجی و طرفدارن مبارزه مسلحانه داشت. گولن معتقد به خطابه بود و همواره بر وعظ و خطابه تاکید داشت. در ۱۹۶۶ (۱۳۴۵ش) از جانب سازمان دیانت ترکیه، برای امور دینی به ازمیر فرستاده شد. در آن زمان منطقه اژه شدیدا متأثر از خسرو افندی (از شاخه یازیجی ها) بود. بنابراین فتح‌الله گولن مجبور به همگامی با آنها شد. در اواخر دهه ۱۹۶۰ دمیرل که در آن زمان از دیدگاه اسلام گراها نماد فراماسونری در ترکیه بود، اربکان اسلامگرا را از اتحادیه اتاق‌های ترکیه اخراج کرده و احساسات آنان را برانگیخته بود. بعد از آن نیز با اخراج “خدیجه باباجان” (استاد دانشکده الهیات) از دانشگاه زمزمه‌هایی برای تشکیل یک حزب مسلمان شنیده می‌شد و اعتماد اسلام گراها به حزب عدالت کاسته شده بود. اما در میان شورای پیران طریقت حمایت چندانی از اربکان نشد و عده‌ای از رهبران طریقت چندان موافق اربکان نبودند. در چنین وضعیتی حزب حرکت ملی۱ به دنبال استفاده از آرای نورچی‌ها در انتخابات بود و آلپ ارسلان ترکش قول داد که مرید وفاداری برای طریقت نورچی خواهد بود. اما بعد از اقدامات افراطی ترکش روسای طریقت به مخالفت با او پرداختند در آن زمان
____________________
۱_ MHP
گولن نیز با شعار خدمت در منطقه اژه به کار موعظه مشغول بود. و با شعار “با باند بازی نمی‌توان خدمت کرد” به مخالفت با نورچی‌ها پرداخت. نوارهای کاست او نیز در آن دوره فروش زیادی داشت و درآمد زیادی عایدش کرد. او به دنبال ایجاد مکتب فتح اهخت چی در مقابل نورچی‌ها بود.
با انتخاب اربکان به عنوان نماینده مجلس در ۱۲ نوامبر ۱۹۶۹ (۱۳۴۸ش) با شعار “حق آمد و باطل رفت” و تشکیل حزب نظام ملی از جانب او، تحرک نورچی‌ها هم بیشتر شد و به ویژه نورچی‌های آنکارا به حمایت از او پرداختند. با اقامه دعوی در دادگاه قانون اساسی ترکیه برای ممانعت از فعالیت این حزب، حزب نظام ملی در میان نورچی‌ها به عنوان یک حزب اسلامی شناخته شد. در این مدت نیز فتح‌الله گولن بدون هیچ گونه حاشیه‌ای در منطقه اژه به وعظ و سخنرانی می‌پرداخت.
با وجود حمایت نورچی‌ها از کودتای ۱۹۷۱، (۱۳۵۰ش) رژیم کودتا آنها را نیز ناامید کرد و اکثر رهبران نورچی بازداشت شدند و در میان بازداشت شدگان با وجود انکار نورچی بودن از جانب فتح الله گولن، او به ۳ سال زندان محکوم شد. اما در نوامبر همان سال آزاد شد. اربکان و طرفدارانش بعد از کودتا “حزب سلامت ملی” را تشکیل دادند و موفق شدند در مدّت کوتاهی به جایگاه سوّمین حزب ترکیه ارتقاء یابند. در این دوره نام فتح‌الله گولن نیز بیشتر مطرح شد و او به حزب سلامت ملی نزدیک شد و به واسطه مریدان خود پیغام‌هایی به رهبری حزب فرستاد و در سخنرانی خود به تمجید و تکریم از آنها پرداخت. او به ذکاوت دریافته بود که مسیر پیشرفت او توسط این حزب هموار خواهد شد. حزب نیز از این وضعیت راضی بود چرا که پشتوانه محکمی برای حزب بود. حتی اربکان دستور داد تا اعضای حزب در مراسم‌های گولن حاضر شوند و از وعظ‌های او بهره ببرند. بدین ترتیب حتی شخصیت‌های مهم نورچی مانند “محمد کیرکینجی”، “مصطفی بایرام” و “مصطفی سونگور” نیز به دیدارش رفتند. با دریافت حمایت کامل از جانب حزب سلامت ملی، جماعت فتح‌الله گولن در مقابل سایر شاخه‌های نورچی ترکیه بسیار قدرتمند شد و حتی سایر شاخه‌های نورچی نیز به او پیوستند. و دراین مدت او صاحب درس خانه‌ها و خوابگاهها فراوانی شد. اما زمان زیادی طول نکشید که او درصدد جدایی از اربکان برآمد و در ابتدا با شعار “نوبت خدمت ” مدیریت درس خانه‌ها و مراکز فرهنگی جماعت را از کنترل اعضای وابسته به حزب خارج کرد و سپس در جلسات وعظ خود به انتقاد از سلامت ملی پرداخت. اما اربکان واکنشی نشان نداد. در کودتای ۱۹۸۰ (۱۳۵۹ش) هر چند در مقابل کودتا سکوت کرد اما در واقع او یکی از حامیان اصلی رژیم کودتا بود و در مقابل
نیز کنعان اورن نیز مدارس و خوابگاه‌های او را تعطیل نکرد. در فاصله سال‌های ۱۹۸۰ تا ۱۹۹۰ او در شهرهای مختلف ترکیه به وعظ و سخنرانی پرداخت و از لحاظ سیاسی با استفاده از عنوان “حرکت نور” از حامیان نیروهای راست میانه ترکیه به شمار می‌آمد. از سال ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۹ (۷۱ تا ۱۳۷۸ش) فعالیت‌های بین‌المللی او افزایش یافت و در همایش‌های مختلف شرکت کرد که مهمترین آنها دیدار با پاپ ژان پل دوم در واتیکان در ۱۹۹۸ (۱۳۷۷ش) بود. و سرانجام بعد از چند بار رفت آمد به آمریکا به منظور معالجه، نهایت در۲۱ مارس ۱۹۹۹ (۱۳۷۸ش)برای اقامت دایم در آمریکا، ترکیه را ترک کرد.
از نظر او اسلام یک ایدئولوژی مدرن است که برخلاف دیدگاه سلفی‌ها، اسلام باید با شرایط مدرن کنونی انطباق یابد نه اینکه تلاش شود تا به دوران پیامبر انطباق یابد چرا که شرایط اجتماعی و فرهنگی دوره حاضر متفاوت از سالهای اولیه اسلام است. او همچنین مخالف هر گونه حرکت انقلابی و رادیکال است. عمده محوریت تفکر او تاکید بر آموزش و ارتقاء سطح فکری و فرهنگی جامعه اسلامی می‌باشد. به همین علت است که اکثر طرفدارنش دارای تحصیلات عالیه و موقعیت‌های تجاری هستند.
بعد از مرور کوتاهی که بر زندگی محمد فتح الله گولن کردیم اجملاً به بررسی افکار و اندیشه های او در مورد نسخه ای از دین اسلام می پردازیم که به اسلام آناتولیایی مشهور است۱٫

۲_ ۳_ اندیشه های محمد فتح الله گولن
۲_ ۳_ ۱_ اندیشه های سیاسی
الف_ اسلام، سیاست و مردم
در هیچ کجای تاریخ صدر اسلام که به عنوان الگویی برای دوران بعد بکار می رود قدرت سیاسی و قدرت دینی از هم جدا نبوده و خود پیامبر اکرم (ص) نیز نه مبادرت به این کار کردند و نه توصیه، بلکه کارهایی که ایشان در آن دوران از قبیل هجرت از مکه به مدینه، ایجاد همبستگی بین مهاجرین و انصار بعد از ورود به مدینه، تأسیس مسجد و همکاری با مردم در ساخت و توسعه آن به عنوان محل اصلی فعالیت سیاسی و دینی پیامبر، بستن عهد و پیمان با یهودیان مدینه به عنوان حاکم
____________________
۱_ از نام های دیگر اسلام آناتولیایی می توان به اسلاک گولنی، اسلام اجتماعی، اسلام لیبرالی، اسلام میانه رو و اسلام ترکی اشاره کرد.
دینی و سیاسی و چگونگی برخورد با آن ها به هنگام عهد شکنی و خیانت به مسلمین، سر و سامان دادن به منابع مالی حکومت نوپای اسلامی از قبیل غنایم جنگی، خمس، جزیه، خراج و زکات، رسیدگی به وضع بازار آن زمان و جلوگیری از احتکار توسط تجار مدینه و تشکیل و اداره نخستین بیت المال اسلام به صورت غیر رسمی، انجام می دادند همه حکایت از آن دارند که حاکمیت سیاسی و دینی و نیز جنبه های مختلف حکومت باهم یکی بودند. یعنی همانطور که پیامبر اکرم (ص) مردم را به دین الهی دعوت می کردند، در رابطه با سایر مواردی که مربوط به زندگی مردم مدینه می شد تصمیم گیر بودند.
بخش اعظم احکام اسلامی در باب زندگی شخصی افراد و انسان ها است.این مورد را از الگوی حکومتی دوره عثمانی اقتباس کرده است که در آن دوره احکام اسلامی مختص عرصه خصوصی بود. و تنها بخش کوچکی از آن به حکومت داری و کشورداری بازگشت می کند (خیرخواهان، ۱۳۹۰: ۱۲۳).
در واقع در نگاه گولن کشورداری بیشتر مقوله ای عرفی است تا دینی. و جامعه بایستی بر اساس عقل مدیریت شود. به دیگر بیان وی به نوعی جدایی دین از سیاست معتقد است و بر این باور است که دین و شریعت برای حوزه سیاسی برنامه نداشته و آن را بر عرف واگذار کرده اند. لذا ذاتاً با دولت های دینی و اندیشه های دولت گرایی همچون اندیشه ولایت فقه مخالف است (مبلغان، ۱۳۷۹: ۶۰).
فتح الله گولن نیز به پیروی از شیخ سعید نورسی (بدیع الزمان) از مباحث و موضوعات سیاسی، همچون رابطه دین و سیاست، دوری می کند و، از آن جا که نسبت به نورسی عمل گرایی بیشتری دارد، در صدد است جایگزین های دیگری را نظیر مباحث اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی پیدا کند (گوزآیدن۱، ۲۰۰۹: ۱۲۷۹).
وی این روش را از الگوی حکومتی دوره عثمانی اقتباس کرده است، چنان که در آن دوره احکام اسلامی مختص عرصه خصوصی بود (خیرخواهان، ۱۳۹۰: ۱۲۳).
گولن بر این باور است که مردم به دنبال راه حلی خارج از حوزه سیاست اند، و با گرایش شدید به تربیت، روزنامه نگاری و بازارهای مالی بر مطلب فوق صحه می گذارد. از این روست که گولن خود را خارج از دنیای سیاست می داند و صرفاً از طریق مؤسسات آموزشی، مالی و تبلیغاتی خود به ترویج اسلام می پردازد. او با اسلام سیاسی مخالف است و از این رو در تلاش است تا یک جماعت مسلمان مخالف اسلام سیاسی را ایجاد نماید (ارس؛ کاها، ۱۳۸۱: ۶۶). او بر این باور است که آگاهی دینی از رهگذر مشارکت در نهادها و مؤسسات و فعالیت های اجتماعی شکل می گیرد و دوام می یابد، نه از طریق اشاعه آن از بالا به پایین و دولت دینی (یاووز، ۲۰۰۳: ۱۸۰).
گفتنی است جدایی اسلام گرایان میانه رو از سیاست و فرایند فردی کردن اسلام، همراه با عرفی کردن مسائل سیاسی، در چند دهه اخیر تشدید شده است. این اجتهاد اسلام گرایان میانه رو، که حمایت غرب را نیز با خود دارد، مبتنی بر تفقه، به معنای خاص آن، نیست و بیشتر جنبه کلامی و حتی ریشه در رویکردهای صوفیانه دارد؛ از این رو، بیشتر استدلال های آن ها خارج از محدوده قرآن
____________________
۱_ Gozaydin
و سنت و همین امر سبب ضعف آن ها در استدلال است؛ خداوند در قرآن کریم به مسلمانان فرمان_ _هایی داده است که صرفاً با وجود دولت دینی تحقق می یابد، چنان که در سیره پیامبر اکرم (ص) تشکیل دولت، چه در مدینه و چه در مک
ّه، و ایجاد سازوکار و ساختاری سیاسی برای هدایت جامعه همواره مدنظر بود، نه اینکه فعالیت های آن حضرت به لایه های اجتماعی و فردی محدود شده باشد.

ب_ نوع حکومت
از نظر گولن بهترین شکل حکومت، شکل دمکراتیک آن است. و با تأکید بر عمل از طریق دمکراسی (پایبندی به مبانی لیبرالیسم) مخالف اعمال خشونت برای رسیدن به قدرت می باشد. لذا وی منتقد جدی رژیم هایی است که از طریق انقلاب (نظیر ایران) و یا سایر شکل های خشونت در رأس هرم قدرت سیاسی قرار گرفته اند. او در روزنامه زمان، که از مهم ترین روزنامه های ترکیه و جنبش اسلام ترکی است، همواره در نقد ایران و رفتار دولتمردان آن مطالبی درج می کند، که این مخالفت ها صرفاً در ساحت نظر نیست (خیرخواهان، ۱۳۹۰: ۱۲۲). همچنین با کودتاهای نظامیان لائیک نیز مخالف بود و آن را عملی مخالف

دیدگاهتان را بنویسید