پایان نامه ارشد درباره عوامل خطر، پژوهشگران، رفتارهای پرخطر، گروه همسالان

دانلود پایان نامه

کننده در مقابل رفتارهای پرخطر باشند. ذکر دو نکته در اینجا ضروری است. اول اینکه، به اقتضای رفتار که می تواند عمدتاً با سن متغیر باشد، مهم است که عوامل سطح فردی را درون چارچوب رشد و تکامل جوانان ملاحظه کنیم. دوم، لازم به یادآوری است که عوامل سطح فردی، به ندرت تنها و بدون ارتباط با سطوح اجتماعی و عوامل دیگر عمل می کنند. این عوامل درون بستر و محیط بزرگتر جوانان نقش آفرینی می کنند و تعامل بین عوامل سطح فردی و محیط اجتماعی را نباید نادیده گرفت.
پژوهشگران مجموعه ای از عوامل خطر سطح فردی که در ارتباط با رفتارهای بزهکارانه و مجرمانهی جوانان هستند را شناسایی کردند(جانکه و همکاران، ۲۰۱۱؛ هاوکینز و همکاران، ۲۰۰۰؛ لوبر و همکاران، ۱۹۹۸). برخی از این عوامل خطر شامل سابقهی خشونت و پرخاشگری، سن در اولین محکومیت، تعداد دفعات دستگیری، سابقهی مصرف الکل و مواد مخدر، خرید و فروش مواد مخدر، تکانشی بودن(بی قراری، کنترل های رفتاری ضعیف)، بهرهی هوشی پایین، داشتن عواطف منفی(ترس و خشم)، رفتار هیجان طلبی، بیش فعالی، خطرپذیری، مشارکت در رفتار ضداجتماعی، نگرش مساعد نسبت به رفتار انحرافی، تنفر نسبت به پلیس، اختلالات روانپزشکی، اختلال رابطهی والدین-فرزندان، اختلال بیش فعالی/توجه-بی توجهی، اختلال افسردگی، اضطراب(که البته این اختلالات روانی می تواند منجر به شکل گیری عوامل خطر در حوزه های روانی-اجتماعی مانند روابط خانوادگی ضعیف، موفقیت تحصیلی پایین گردد) می باشد. وجود این عوامل می تواند زمینهی بروز رفتارهای پرخطر در میان جوانان را فراهم نماید.
در کنار عوامل خطر سطح فردی، عوامل محافظت کنندهی زیادی وجود دارند که ارتکاب رفتارهای پرخطر توسط نوجوانان و جوانان را کاهش می دهند. پژوهشگران(هانا۴۷۵، ۲۰۰۱؛ هاوکینز و همکاران، ۲۰۰۰) به عوامل محافظت کنندهی فردی زیادی مانند هوش بالا، اختصاص وقت و انرژی به رفتارهای مورد پذیرش اجتماع(سرمایه گذاری در تحصیل)، نگرش منفی نسبت به رفتار انحرافی(که خود منعکس کنندهی تعهد نسبت به هنجارهای اجتماعی و طرد رفتارهای ناقض این هنجارها است)، جنسیت زن، جهت گیری اجتماعی قوی، متغیرهای روانشناختی/شخصیتی(معاشرت پذیری و با مردم بودن، خلق و خوی مثبت، قابلیت جستجوی حمایت اجتماعی، انعطاف پذیری)، توانایی دیدن موقعیت ها از رویکردهای مختلف یا به عبارت دیگر همدلی، دارا بودن مهارت های مختلف(حل مسأله، مدیریت خشم، حل تضاد، تفکر انتقادی) اشاره می کنند که وجودشان می تواند احتمال وقوع رفتارهای بزهکارانه و پرخطر را کاهش دهد.
مجهر بودن فرد به مجموعهی مهارت های مختلف(حل مسأله، حل تضاد، مدیریت خشم، تفکر انتقادی، جرأت ورزی و…) و استراتژی های شناختی و رفتاری مرتبط با آنها اغلب، بنیاد برنامه های مداخله ای برای جوانان در معرض خطر را شکل می دهد(جانکه و همکاران، ۲۰۱۱: ۱۶؛ دی ماتئو و مارک زیک، ۲۰۰۵: ۲۶). برنامه هایی که می تواند در بازدارندگی جوانان از ارتکاب رفتارهای پرخطر بسیار مؤثر باشد.
همانطور که در شکل زیر اشاره شده، تکانشی بودن و کنترل رفتاری ضعیف یکی از عوامل خطر در سطح فردی می باشد که با نتایج به دست آمده در این پژوهش مطابقت دارد. در مقابل، مجهز بودن به انواع مهارتها(همانگونه که در این پژوهش نشان داده شد) می تواند یک عامل بازدارنده و محافظت کنندهی مهم باشد.
شکل ۶-۱- عوامل خطر و محافظت کننده در سطح فردی
عوامل مرتبط با خانواده
در رابطه با حوزهی خانواده، عوامل خطر و محافظت کنندهی زیادی وجود دارد که توسط پژوهشگران مورد توجه قرار گرفته است. ابتدا عوامل خطر حوزهی خانواده بیان می شود و سپس به عوامل محافظت کننده اشاره میشود.
مطالعات متعددی رابطهی بین عوامل خطر خانوادگی و رفتار بزهکارانه و ضداجتماعی جوانان را بررسی نمودند(جانکه و همکاران، ۲۰۱۱؛ کامپفر و آلوارادو۴۷۶، ۲۰۰۳؛ هاوکینز و همکاران، ۲۰۰۰؛ بیلچیک۴۷۷، ۱۹۹۹؛ لوبر و همکاران، ۱۹۹۸). این عوامل خطر شامل بدرفتاری با بچه ها، غفلت از بچهها، سطوح پایین مشارکت والدین در تربیت بچه ها، سطوح بالای خصومت، تضاد و پرخاشگری درون خانواده، مجرم بودن والدین، تضاد خانوادگی، مشکلات بین والدین، نظارت ضعیف و ناکافی والدین، از دست دادن زودهنگام والدین، محرومیت عاطفی، اعمال مدیریت ضعیف توسط خانواده، جدایی والدین و فرزندان و روابط خانوادگی مشکل دار می باشند.
عوامل محافظت کنندهی خانوادگی از نظر پژوهشگران(جانکه و همکاران، ۲۰۱۱؛ کامپفر و آلوارادو، ۲۰۰۳؛ هانا، ۲۰۰۱؛ ورنر۴۷۸، ۲۰۰۰؛ هاوکینز و همکاران، ۲۰۰۰) دربرگیرندهی عواملی مانند تأثیر مثبت خانوادهی فرد، فقدان اختلال و آشفتگی در خانواده، افزایش صمیمت و گرمای روابط خانوادگی، شبکه حمایتی خانوادگی، ایجاد مدل های نقشی فاقد خشونت، دلبستگی و تعلق قوی بین والدین و فرزندان، نظارت بیشتر والدین بر رفتار فرزندان، فراهم کردن هنجارهای شفاف و پایدار برای رفتار، برقراری رابطهی صمیمی و نزدیک با حداقل یک فرد بزرگسال حمایتگر(پذیرش بی قید و شرط بچه به وسیلهی یک فرد بزرگسال) و زندگی کردن با هر دو والد می باشد. این عوامل می تواند از ارتکاب رفتارهای بزهکارانه و پرخطر توسط جوانان جلوگیری نماید.
در پژوهش حاضر هم تضادهای خانوادگی و نظارت ضعیف والدین به عنوان عوامل خطر مورد تأیید قرار گرفتند. از طرف دیگر، دلبستگی به خانواده، نظارت والدین با فرزندان و زندگی کردن با هر دو والد، به عنوان عوامل محافظت کننده، نقش مؤثری در بازدارندگی رفتارهای پرخطر داشته و دارای رابطهی معناداری با رفتارهای پرخطر بوده اند.
شکل ۶-۲- عوامل خطر و محافظت کننده در سطح خانواده
عوامل مرتبط با مدرسه
عوامل مرتبط با مدرسه نیز شامل عوامل خطر و محافظت کننده می باشند. چندین عامل خطر مرتبط با مدرسه در پژوهش های مختلف شناسایی شده است(هانا، ۲۰۰۱؛ هاوکینز و همکاران، ۲۰۰۰؛ کاشانی و همکاران، ۱۹۹۹). این عوامل شامل عدم موفقیت تحصیلی، عملکرد تحصیلی ضعیف، تعهد کم نسبت به مدرسه، شکست در به اتمام رساندن تحصیلات و مدرسه، تعداد زیاد دانش آموزان مدرسه، غیبت در مدرسه، ترک مدرسه، تغییر مداوم مدرسه، همسالان بزهکار در مدرسه می باشند. اینها نمونه هایی از عوامل مختلف هستند که می توانند خطر وقوع رفتارهای بزهکارانه را افزایش دهند.
برخی از پژوهشگران(ایت۴۷۹، ۲۰۰۵؛ هاگ و آندریوس۴۸۰، ۱۹۹۶؛ جسور و همکاران، ۱۹۹۵) به عوامل محافظت کنندهی مرتبط با مدرسه اشاره کرده اند. عواملی مانند موفقیت تحصیلی، تعهد نسبت به هنجارهای مدرسه، مشارکت در فعالیت های فوق برنامه(ورزش و انجمن های علمی)، ارتباط فرد با مسؤولان مدرسه از جملهی عوامل محافظت کنندهی مرتبط با مدرسه می باشند که اثرات عوامل خطر را خنثی می کنند.
اگرچه جامعهی آماری این پژوهش لزوماً دانش آموزان مدرسه ای نبوده و فقط بخشی از آنها را دانشآموزان(بنا به اقتضای ردهی سنی در نظر گرفته شده) تشکیل می دادند، اما نتایج به دست آمده مؤید هم عوامل خطر مانند تعهد کم نسبت به مدرسه یا وجود همسالان بزهکار در مدرسه، و هم عوامل حفاظتی مانند تعهد به هنجارها و از جمله هنجارهای محیط آموزشی و مشارکت در فعالیت فوق برنامه می باشد.
شکل ۶-۳- عوامل خطر و محافظت کننده در سطح مدرسه
عوامل مرتبط با گروه همسالان
در بین نوجوانان و جوانان، تأثیر گروه همسالان اغلب مهمتر از تأثیر خانواده می باشد. عوامل مرتبط با گروه همسالان هم می تواند خطرآفرین و هم محافظت کننده باشد. در پژوهش های مختلفی (هاوکینز و همکاران، ۲۰۰۰؛ بیلچیک، ۱۹۹۹؛ کینان و همکاران۴۸۱، ۱۹۹۵؛ موفیت، ۱۹۹۳) به عوامل خطر مرتبط با گروه همسالان پرداخته شده است. این عوامل عبارتند از: روابط با همسالان بزهکار، افراد منزوی از نظر اجتماعی، افراد دارای مشارکت کم در فعالیت های اجتماعی سنتی، داشتن خواهر/برادر بزهکار، عضویت در دار و دسته های بزهکار.
در رابطه با عوامل محافظت کنندهی مرتبط با همسالان، عوامل مورد توافق پژوهشگران کمتر است و پژوهش های کمی به عوامل محافظت کننده اشاره کرده اند(هاوکینز و همکاران، ۲۰۰۰؛ جسور و همکاران، ۱۹۹۵). عواملی مانند ارتباط با همسالان مثبت و اجتماعی، ارتباط با همسالانی که رفتارهای بزهکارانه را طرد می کنند، دارا بودن مهارت جرأت ورزی احتمال ارتکاب رفتارهای بزهکارانه توسط فرد را کاهش می دهند. اگرچه در بسیاری از پژوهش ها، رابطهی شفافی بین ارتباط با همسالان و کاهش رفتار ضداجتماعی مشاهده نشده است.
ارتباط با همسالان بزهکار همانند بسیاری از پژوهش های دیگر در این پژوهش هم به عنوان یکی از علل تبیین کنندهی رفتار پرخطر تأیید گردید، اما دارا بودن مهارت جرأت ورزی به عنوان قابلیتی که می تواند پاسخ قاطع و منفی به درخواست های نادرست همسالان بزهکار بدهد، یکی از عوامل محافظت کنندهی مهم در سطح همسالان است و نتیجهی به دست آمده نیز مؤید این نکته بوده است.
شکل ۶-۴- عوامل خطر و محافظت کننده در سطح گروه همسالان
عوامل مرتبط با محیط اجتماعی
تأثیر محیط مقولهی گسترده ای از عوامل خطر است که شامل ترتیبات زندگی و متغیرهای فرهنگی، اجتماعی و محله ای می باشد. در سال های اخیر، پژوهشگران بر اثرات عوامل محیطی در به وجود آمدن یا تسهیل رفتار بزهکارانه و پرخطر در بین جوانان تأکید کرده اند(دی ماتئو و مارک زیک، ۲۰۰۵: ۳۰).
عوامل خطر مرتبط با محیط اجتماعی از نظر پژوهشگران(جانکه و همکاران، ۲۰۱۱؛ هاوکینز و همکاران، ۲۰۰۰؛ فلانری و ویلیامز۴۸۲، ۱۹۹۹؛ کاشانی و همکاران، ۱۹۹۹؛ لوبر و همکاران، ۱۹۹۸؛ داوسون و ریتر۴۸۳، ۱۹۹۸) شامل پایگاه اقتصادی – اجتماعی پایین، زندگی در محلهی فقیر، زندگی در محلهی جرم خیز، درآمد کم، خانهی کوچک، عدم اشتغال پدر، تحصیلات پایین مادر، مشاهدهی خشونت(چه از طریق رسانه ها و چه در خانه) میباشد. حضور این عوامل می تواند در وقوع رفتارهای بزهکارانه و پرخطر توسط جوانان بسیار مؤثر باشد.
عوامل محافظت کنندهی مرتبط با محیط اجتماعی نیز مورد توجه پژوهشگران(بوستانی، ۱۳۹۱؛ جانکه و همکاران، ۲۰۱۱؛ دی ماتئو و مارک زیک، ۲۰۰۵؛ سامپسون و همکاران۴۸۴، ۱۹۹۷) قرار گرفته است، اگرچه در این زمینه با کمبود پژوهش ها مواجه هستیم. عواملی مانند مشارکت افراد در فعالیت های سازمان یافته، احساس همبستگی اجتماعی(در نتیجه وجود زیرساخت های اجتماعی قوی)، حمایت های اجتماعی دریافتی فرد از طرف گروه ها و شبکه های اجتماعی(سرمایه اجتماعی) و باورهای مذهبی دارای نقش بازدارندگی در ارتباط با رفتارهای بزهکارانه و پرخطر جوانان می باشند.
با توجه به رویکرد جامعه

دیدگاهتان را بنویسید