No category

تحقیق رایگان با موضوع علامه مجلسی، دوره صفوی، امر به معروف، نهی از منکر

مثلاً علاوه بر ساختن نعشهای مصنوعی، کسانی خود را به صورت نعش در می آوردند و در تابوتها می خوابیدند . این تابوتها را گروهی از مردم یا ارابه ها حمل می کردند. در برخی از شهرهای ایران، کسانی که شبیه نعش شده بودند، در ارابه هایی دراز می کشیدند و روی آنها شن سرخ رنگ می ریختند به طوری که فقط سرشان از زیر شن پیدا بود و بدین سان هم واقعه شهادت و هم صحنه واقعه دشت کربلا را به نمایش می گذاشتند.
رفته رفته ، علاوه بر ساختن شبیه از شهیدان کربلا، از اشقیا و دشمنان امام نیز کم و بیش شبیه هایی می ساختند . در برخی از شهرهای ایران به جای شبیه از مجسمه و تندیس استفاده می کردند؛ مثلاً تندیس تو خالی بزرگ و زیبایی از کاغذ و پوست و اشیاء دیگر می ساختند و کسی برای تجسم شبیه امام در درون آن می رفت . یا برای نشان دادن یزید و شمر، پوست خری را پر از کاه می کردند و آن را پس از ساعت ها گرداندن و لعن و نفرین کردن و آب دهان بر آن انداختن، در میدانی آتش می زدند.
۴-۴-۲-۲ – شکل اولیه تعزیه خوانی
در اواخر دوره صفویان، علاوه بر اجرای مراسم دسته گردانی و نوحه خوانی و اعمال به حرکات نمایشی و نیمه نمایشی و مکالمات کوتاه و ناپیوسته افراد شبیه که در نه روز به تفاریق صورت میگرفت، خلاصه ای از تظاهرات نمایشی را در روز عاشورا به گونه ای ترکیبی و جامع در میدان یا صحن امامزاده برگزار می کردند. بدین ترتیب که نخست روضه خوان و یا روضه خوانهایی از روی کتاب روضه الشهداء روضه می خواندند و عزاداران را برای تماشای تعزیه آماده می کردند، سپس شبیه خوانی آغاز می شد. چنین بود که تعزیه های ثابت و مجلسی و میدانی پدیدآمد. در برخی از شهرهای ایران نیز همان مراسم پیشین،یعنی حرکت دسته ها و نمایشواره ها، با اندک تحولی به صورت تعزیه های سیار و دوره ای درآمد.
دو تن از سیاحان و مسافران اروپایی به نام های سالامون و وان گوک یا وان گوخ که گویا در زمان سلطنت شاه سلطان حسین و نادرشاه به ایران آمده بودند، در سفرنامه خود از نوعی نمایش تعزیه روی ارابه خبر داده اند. به احتمال قوی اشکال دیگری از تعزیه نیز در آن زمان در برخی از مناطق دیگر ایران رایج بوده است و ما بعداً به این موضوع اشاره خواهیم کرد.
با توجه به آنچه اجمالاً گذشت میتوان گفت به احتمال نزدیک به یقین، تعزیه به مفهوم امروزی آن در اواسط یا دست کم در اواخر دوره صفویان پدید آمده و در دوره افشاریان و آغاز عهد زندیان رشد و تحول یافته و کم و بیش رایج شده است. بنابراین، نه تنها نظر آنان که پیدایش تعزیه را مربوط به دوره قاجار می دانند؛ نادرست است، بلکه نظر کسانی هم که دوره زندیان را تعزیه های کامل نمی دانند و یا درباره آنها تردید دارند، نااستوار است.
۵-۲-۲- اشارات و روایات درباره تبلیغ و ارتباط دینی:
یافته ها در مورد تبلیغ و ارتباطات دینی در هشت عنوان به شرح ذیل گردآوری شده است:
۱-۵-۲-۲ – توضیح واژه تبلیغ
واژه تبلیغ هر چند در لغت، مفهوم گسترده‏ای دارد ولی مراد از آن در این‌جا رسانیدن شرع و دین خدا به مردم است که در آیات متعدّد از وظایف اصلی پیامبران شمرده شده است.(مائده،سوره ۵،آیه ۹۲)
برخی، واژه فارسی «آوازه‌گری» را که ظاهراً نخستین بار، ملک الشعرای بهار، آن را در برابر propaganda به کار برد معادل واژه عربی تبلیغ دانسته‌اند، ولی این کاربرد با اقبال، روبرو نشده است. (الویری،۱۳۸۷:ص۱۵- ۱۷) و (فرهنگ علوم رفتاری ذیل واژه propaganda).
نوعی مسامحه در معادل گذاری برای واژگان غیر فارسی سبب شده تا واژه تبلیغ یا تبلیغات در فارسی، معادل چهار اصطلاح متفاوت عربی اِعلام، دِعایه، دَعوت، اعلان و سه اصطلاح متمایز انگلیسیpropaganda و mission و advertising به کار رود.
۲-۵-۲-۲ – کاربرد اصطلاح تبلیغ
مفهوم اصطلاحی تبلیغ، نخست در حیطه امور دینی به کار می‌رفت و بعدها به حوزه‌های دیگر، تعمیم یافت؛ گر چه در حوزه‌هایی غیر از حوزه دین، غالباً از صورت جمع آن (تبلیغات) استفاده می‌شود. ارائه تعریفی مورد وفاق از تبلیغ کار دشواری است و آنچه در معرِف این مقاله ذکر شده، برآیند مشترکات انبوهی از تعاریف موجود است. (الویری،۱۳۸۷:ص۶۷- ۶۹).
۳-۵-۲-۲ – ضرورت تبلیغ
خدای حکیم، خلق را عبث و بیهوده نیافریده؛ بلکه برای غایتی بزرگ و ارزشمند یعنی معرفت و بندگی خویش،
خلق کرده است.(ذاریات،سوره ۵۱،آیه ۵۶) تحقّق این هدف عظیم در گرو رهایی بندگان از ظلمت نادانی و روشن شدن دل و جان آنان به نور علم و هدایت الهی است؛ چنان‏که در آیات و روایات متعدّد بر این مطلب تصریح شده است.( علق،سوره ۹۶،آیه ۵ و الرحمن،سوره ۵۵،آیه ۲).
۴-۵-۲-۲ – آموزه قرآن در باب تبلیغ
برای بررسی آموزه قرآن درباره تبلیغ، باید مجموعه واژه‌های مرتبط با این موضوع، استخراج و مضامین آن‌ها بررسی شود، واژه‌هایی چون دعوت، هدایت، اِنذار، تبشیر، وعظ، امر به معروف، نهی از منکر، رسالت، تعلیم، ارشاد، قول، بیان، ذکر، تَواصی، تلاوت و قرائت.
به تصریح قرآن و سنّت و اجماع و سیره مسلمانان، اسلام، دینی جهانی و خاتم ادیان است و به یک قوم و زمان محدود، اختصاص ندارد.(انعام،سوره ۶،آیه ۱۹ و انبیا،سوره ۲۱،آیه ۱۰۷) مخاطبان آن تمامی انسان‌ها هستند تا هدایت یابند و با بهره گیری از «کتاب» و «میزان»، قسط و عدل بر پا کنند؛(حدید،سوره ۵۷،آیه ۲۵) بنابراین، تبلیغ از آموزه‌های قطعی دین اسلام است و محتوای این تبلیغ را اموری چون دین و رسالت الهی و خیر و معروف تشکیل می‌دهد و توجه به عناصری مانند زمان و زبان، از عوامل مؤثر توفیق در این تبلیغ است.(حج،سوره ۲۲،آیات ۴۰ – ۴۱).
۵-۵-۲-۲ – ویژگی مبلغان
بنا بر قرآن کریم، مبلغ باید دارای این ویژگی‌ها باشد:
۱) بصیرت و آگاهی کافی نسبت به هدف و محتوای تبلیغ(یوسف،سوره ۱۲،آیه ۱۰۸)
۲) ایمان به هدف(آل عمران،سوره ۳،آیه ۶۱)
۳) خودساختگی(هود،سوره ۱۱،آیه ۸۸)
۴) اخلاص و عدم چشم‌داشت مادّی(شعرا،سوره ۲۶،آیه ۱۰۹)
۵) خوشرویی و سعه صدر (طه،سوره ۲۰،آیه ۲۵)
۶) امید به وعده‌های الهی و امید بخشی(توبه،سوره ۹،آیه ۳۳)
۷) علم دوستی و کمال جویی(طه،سوره ۲۰،آیه ۱۱۴)
۸) پشتکار و نستوهی (اعراف،سوره ۷،آیه ۱۶۴)
۹) شجاعت و هراس نداشتن از کسی. (مائده،سوره ۵،آیه ۵۴).
۶-۵-۲-۲ – شیوه‌های تبلیغ
در قرآن به شیوه‌ها و مباحث تبلیغ نیز التفات شده است، از جمله:
۱) یادآوری نعمت‌های الهی (مائده،سوره ۵،آیه ۳۰)
۲) بیدار کردن وجدان مخاطبان (تکویر،سوره ۸۱،آیه ۲۶)
۳) توجه دادن به تجربه‌های تاریخی و سرنوشت پیشینیان(مریم،سوره ۱۹،آیه ۱۶- ۴۱)
۴) تشویق (تبشیر) در کنار هشدار (انذار) (مریم،سوره ۹،آیه ۷۶)
۵) بیدارسازی عقل و فطرت و واداشتن به تفکر (مومنون،سوره ۲۳،آیه ۱۱۵)
۶) بهره گیری ازبرهان استدلال و جدال احسن و پند و اندرز نیکو(نحل،سوره ۱۶،آیه ۱۲۵ و بقره،سوره ۲،آیه ۲۵۸)
۷) استفاده از تمثیل و تصویرسازی (مائده،سوره ۵،آیه ۳۱)
۸) معرفی الگو و الگوسازی (ممتحنه،سوره ۶۰،آیه ۴)
۹) القای تدریجی و توجه به ظرفیت مخاطب، در پذیرش و دریافت پیام. آیات ناظر به تحریم تدریجی خمر و ابلاغ برخی احکام، در آخرین سال‌های بعثت، مانند حرمت ربا و وجوب رعایت حدود حجاب، به روشنی بر این معنا دلالت دارند. (آل عمران،سوره ۳۰،آیه ۱۳۰).
۷-۵-۲-۲ – نمود جوهره تبلیغی دین اسلام
برخلاف نظر کسانی چون آرنولد در کتاب تاریخ گسترش اسلام(۱۳۵۸:ص۳۴) و ماکس مولر که ادیان را به دو دسته تبلیغی و غیر تبلیغی تقسیم می‌کنند ،(دایره المعارف جهان اسلام آکسفورد ذیل واژه)، همه ادیان، دارای جوهره تبلیغی‌اند(باقی،۱۳۷۵:ص۲۷- ۳۰) و دین اسلام به عنوان دین خاتم، اهتمامی بسیار زیاد به تبلیغ دارد.
۱ – به نظر می‌رسد شروع وحی قرآن با کلمه «اِقْرَأ» و باقی ماندن این دستور و نیز کثرت کاربرد فعل امر «قُلْ»، در آغاز برخی سوره‌ها و آیات قرآن (۳۳۲ بار به صورت مفرد مذکر و ۱۷ بار به صورت‌های دیگر)، که همواره به تلاوت کنندگان قرآن، دستور تکرار مضمون آیه و انتقال آن به دیگران را گوشزد می‌کند، نخستین نمود جوهره تبلیغی دین اسلام است.
۲ – آیات فراوانی که به دعوت و تبلیغ و هدایت و امر به معروف و نهی از منکر دستور می‌دهدیا به بیان روش تبلیغ انبیای پیشین می‌پردازد، از دیگر نشانه‌های ماهیت تبلیغی دین اسلام است.(محمدفواد عبدالباقی،المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم:ذیل واژه های مذکور).
۸-۵-۲-۲ – جایگاه تبیلغ در روایات
۱ – در سخنی از پیامبر اکرم صلوات‌الله‌علیه، هدایت انسان‌ها از هر آنچه خورشید بر آن بتابد، برتر(قمی،سفینه البحار و مدینه الحکم والآثار،ج۲:ص۲۰) و از ویژگی‌های شیعیان شمرده شده است.(نوری طبرسی،۱۳۶۸،ج ۱۷:ص۳۱۷)
۲ – طبق حدیثی دیگر، مبلغ دین و شریعت با آن حضرت، محشور خواهد شد.(علامه مجلسی،بحارالانوار،ج۲:ص۲)
همچنین در روایتی از امام باقر علیه‌السلام، عالِم به دارنده شمعی تشبیه شده، که با نور علم خود، مردم را از ظلمت جهل بیرون می‌آورد و در سخن منقول از حضرت علی علیه‌السلام، چنین شخصی در روز قیامت با تاجی از نور، محشور خواهد شد.
۳ – در احادیث متعددی آمده که پاداش عالمان و مبلغان دین، بسیار عظیم است.
(علامه مجلسی،بحارالانوار،ج۲:ص۲۶)
۴ – ابن ابی الحدید(شرح نهج البلاغه،ج۷:ص۲۸۸) تعبیر «لَقَدْ عُلِّمتُ تبلیغَ الرسالات» را که حضرت علی علیه‌السلام به کار برده، به معنای تبلیغ شرایع، بعد از وفات رسول اکرم صلوات‌الله ‌علیه دانسته است.
۵ – مجلسی نیز عبارت «اَیَّدَنا بِحِلمِه» را در خبر مشهور به توحید مفضّل، از امام صادق علیه‌السلام این گونه معنا کرده که خداوند به امامانِ جانشین پیامبر، قدرت تبلیغ رسالت پیامبر صلوات‌الله‌علیه را داده است.
(علامه مجلسی،بحارالانوار،ج۳:ص۱۱۱).
۳-۲- پیشینه تحقیق
تعزیه دارای موضوعات مختلفی چون مذهب، تاریخ، ادبیات، مردم شناسی، روانشناسی، جامعه شناسی، موسیقی و هنرهای زیبا و درام و تئاتر را در بر می گیرد. مطالعه و تحلیل این آیین تا به امروز، درباره سیر تاریخی، مفهوم مذهبی، بررسی ادبی، اجزاء موسیقایی و مفاهیم نمایشی و تئاتری، سبک شناسی و زیبا شناسی، بازیگری و طراحی صحنه انجام شده است که به صورت کتاب و مقالات به نگارش درآمده است. لازم است آثاری را که بطور شاخص در ارتباط با تعزیه هستند، یادآوری کنیم.
دوره صفویه که نقطه عطفی در تاریخ ایران و عصری جدید در تاریخ اسلام بود مورد مطالعه حسین نصر در کتاب « مذهب در ایران عهد صفوی» و حمید الگار در کتاب، « ملاحظاتی بر مذهب ایران در عصر صفوی» قرار گرفت همچنین، پژوهش هایی درباره اصفهان، « ایرانشناسی» ، جلد هفتم( زمستان- بهار، ۱۹۷۴) ، و میشل مزاوی در کتاب « پیدایش دولت صفوی »: « تشیع، صوفیگری و غلات» ( ویزبادن، ۱۹۷۲) فضای این

دیدگاهتان را بنویسید