توانایی رسیدگی، توافق رسمی، اعتماد پذیری( قابلیت اطمینان و تائید ) و مذاکرات.
دراین پژوهش اطلاعات و داده ها بدون هرگونه سوگیری و جهت گیری متعصبانه مورد بررسی و تجزیه و تحلیل دقیق قرار گرفته است برای انجام این تحقیق ، روش کیفی در نظر گرفته شده و زیر نظر اساتید محترم راهنما و مشاور مراحل تحقیق به انجام رسید. روند پژوهش ، استفاده صحیح از روش تحقیق مورد استفاده و شیوه دستیابی به اطلاعات وهمچنین پیاده کردن یافته های تحقیق زیر نظر اساتید محترم راهنما و مشاور بدقت کنترل گردیده و صحت انجام کار و نتایج حاصله به تائید اساتید راهنما و مشاور رسیده است.
فصل چهارم:یافته های تحقیق
۱ -۴ – مقدمه
۲ – ۴ -تعزیه خوانان
۳ – ۴ – مکان تعزیه خوانی
۴ -۴ – حیوانها در تعزیه
۵ – ۴ – اسباب مجلس (اکسسوار) در تعزیه
۶- ۴ – تعزیه گردان
۷ – ۴ – موسیقی در تعزیه
۸ – ۴ – سازهای موسیقی تعزیه
۹ – ۴ – گزارش گروه کانونی
۱۰ – ۴ – تعزیه؛ عناصر و ویژگی ها
۱۱ – ۴ – تبلیغ و چالش های موجود
۱۲ – ۴ – دریافت و کاربرد تعزیه در عناصر ارتباطی و فرهنگی جامعه
۱۳-۴ – خلاصه ای از مهمترین یافته های تحقیق
۱-۴ – مقدمه
تعزیه نمایش مذهبی شیعیان و ایرانیان است که شهادت امام حسین در صحرای کربلا در روز عاشورا را به نمایش می گذارد. نام دیگر تعزیه شبیه خوانی یا شبیه گردانی می باشد. ایرانیان شیعه در بوجود آمدن شکل این نمایش و اجرای واقعه های کربلا و روایت مصائب امام حسین سنتهای نمایشی آئینی را در نظر داشته اند. برخی از صاحبنظران بر این باورند یکی از سنتهای نمایشی زمینه ساز تعزیه، سوگ سیاوش می باشد که مردم بخارا در این نمایش شبیه سیاوش را می ساختند و در محملی گذاشته و روی دوش گرفته و گریه کنان و سینه زنان در گذرگاهها گردانده اند. برخی دیگر از پژوهشگران مصائب و رنج حضرت مسیح و شخصیت تاریخی و افسانه ای او را در شکل گیری آئین تعزیه مؤثر می دانند. محقق در این اثر تعزیه را در چهارچوب تبلیغ و ارتباطات دینی و فرهنگی بررسی و مطالعه کرده و به نقش بازیگری، مکان نمایش، رخت و لباس، حیوانها، موسیقی و کارگردانی تعزیه پرداخته و تأثیر این هنر نمایشی، سنتی را در ارتباطات فرهنگی مردم ایران تعقیب می نماید.
۲ – ۴ -تعزیه خوانان
تعزیه خوانان را در تعزیه خوانی براساس نقشی که بر عهده دارند، می توان به سه گروه عمده تقسیم کرد:
اولیاخوانان، اشقیاخوانان و نسخه خوانان
در بازیگری تعزیه دو گروه عمده اولیاخوان و اشقیاخوان کسانی هستند که در اجرای نقشهای برجسته و مهم تعزیه شایستگی و مهارت بیشتری دارند. از این رو مدتها آن نقش برایشان تثبیت می شود و در تعزیه های مختلف کمتر تغییر نقش می دهند. اینان معمولاً با همان نقشهایی که غالباً بر عهده دارند، شهرت می یابند و شناخته می شوند.
۱-۲-۴ اولیا خوانان
اولیا خوانان خود نیز شامل چندین نقش مختلف می شوند که در ادامه به ویژگی های آنان پرداخته می شود:
۱-۱-۲-۴ – امام خوان
کسانی را که معمولاً و اغلب در تعزیه ها شبیه امام یا پیامبر اسلام و امامان و پیامبران دیگر می شدند، «امام خوان» می نامیدند. اطلاق این عنوان یا اصطلاح به شبیه هایی غیر از شبیه امام به این سبب بود که کسانی که در تعزیه های دهۀ محرم شبیه امام حسین (ع) می شدند و در آن ورزیدگی و مهارت نشان می دادند، معمولاً در تعزیه های دیگر که نقش پیامبر یا پیامبران و امامان دیگر اهمیت داشت، این نقشها را نیز به عهده می گرفتند. مثلاً در تعزیۀ «شهادت حضرت علی (ع)»، امام خوان رسمی و معروف تکیه، شبیه حضرت علی می شد، اما در تعزیۀ «شهادت عباس (ع)» (که حضرت علی نیز از عالم غیب به کربلا می آید و با حضرت عباس دیدار و گفت وگو می کند)، شبیه حضرت علی یکی از اولیا خوانان عادی و متوسط تکیه می شد و شبیه امام آن تعزیه را امام خوان رسمی و معروف تکیه بر عهده می گرفت. همچنین، در بسیاری از تکایای محلی و تعزیه های عمومی در شهرها و روستاهای ایران که شمار تعزیه خوانان ماهر و ورزیده محدود و اندک بود، امام خوانان گهگاه تغییر نقش می دادند و شبیه مسلم یا حضرت عباس هم می شدند. در تکیۀ دولت که شمار تعزیه خوانان کار دیده فراوان بود، معمولاً شبیه امام را شخص معین و مشخصی بر عهده داشت؛ از این رو، در تعزیه هایی چون «وفات پیغمبر» یا «شهادت حضرت علی» یا تعزیۀ «سلیمان و بلقیس» … دو سه تن از اولیاخوانان دیگر ـ غیر از امام خوان تکیه ـ شبیه پیامبر و حضرت علی و سلیمان پیغمبر می شدند.
شبیه های امام عموماً و علی الاصول چنین خصوصیتهایی داشتند: میانه بالا، خوش سیما و با ریشی یک قبضه یا توپی و صدایی متوسط و گرم و گیرا بودند. آوازها را در مایه ها و آهنگهای معین با حالتی متین و موقر می خواندند، یا می بایست بخوانند. معمولاً در تعزیه خوانیها عصای امامت و رهبری در دست می گرفتند. به هنگام جنگ عصا را فرو می نهادند و شمشیر به دست می گرفتند. جنگ امام با اشقیا و سپاه مخالف بیشتر از نوع جنگهای عمومی بود. اما کمتر به جنگهای تن به تن که شهادت خوانان با اشقیا داشتند می پرداختند.
تعزیه خوانان استادی که شبیه امام می شدند، در جریان وقایع رفتار و حرکاتی وزین و موقر داشتند. در ضمن نشان دادن مظلومیت خود حالت امید و اعتماد را نیز می نمایاندند. در مواقع غم و اندوه، چندان تحت تأثیر قرار نمی گرفتند و خویشتنداری از خود نشان می دادند و مثل مظلوم خوانان دیگر کاه بر سر نمی ریختند، و اظهار جزع و فزع نمی کردند. به هنگام شدت اندوه و تأثر، مقداری از «زوأبه»، یعنی آویختۀ عمامه و دستار را با دست جلوی چشمهایشان می گرفتند. هنگامی که وقایع در وسط صحنه و روی تخت می گذشت، شبیه امام همواره در صدر مجلس می ایستاد یا بر صندلی می نشست و اولیا خوانان دیگر به ترتیب منزلت و مقام در مواضع دیگر جای می گرفتند چون بیشتر تکایا و میدانها و کاروانسراها مدور یا بیضی شکل مستطیل بودند، و صدر و ذیل نداشتند، شبیه امام روی تخت تکیه یا صحنۀ میدان، در جایی می نشست که دالان تکیه یا راه اصلی ورود و خروج تعزیه خوانان رو به رو و مقابل او قرار می گرفت.
۲-۱-۲-۴ – شهادت خوان
به کسانی گویند که در تعزیه نقش دلاوران و جنگجویان گروه اولیا را داشته باشند، مانند حضرت عباس، مسلم، حر، علی اکبر، قاسم و ابراهیم اشتر و غیره. البته، هر یک از این دسته تعزیه خوانان را به نام نقش و شبیه خاص نیز می نامیدند، مانند عباس خوان، مسلم خوان، علی اکبرخوان، حرخوان و غیره. عنوان «شهادت خوان» فراگیر بود و همۀ این عناوین را در بر می گرفت.
در تکایا و تعزیه خوانیهای عمومی، بسیاری از شهادت خوانان در شبیه های مختلف نیز در می آمدند. مثلاً کسی که در تعزیۀ «شهادت عباس» نقش حضرت عباس را بر عهده داشت، در تعزیه های دیگر به نقش مسلم (ع) یا حر یا مالک اشتر در می آمد.
لیکن در تعزیه خوانیهای تکیۀ دولت، به سبب وجود تعزیه خوانان متعدد، شهادت خوانان معمولاً کمتر تغییر نقش می دادند. مثلاً شبیه علی اکبر و شبیه حر فقط در نقش علی اکبر و حر ظاهر می شدند، و در تعزیه های دیگر برای شبیه قاسم یا حضرت عباس، تعزیه خوانان دیگری داشتند.
شهادت خوانها معمولاً از این خصوصیات برخوردار بودند: قامت و اندامی نسبتاً رشید و ورزیده داشتند صدایشان رسا و خوش و شش دانگ بود. از گوشه ها و آهنگها و دقایق موسیقی آگاه بودند، به خصوص در خواندن آواز در مایه ها و مقامهای حماسی و با شکوه نظر ماهور، راست پنجگاه و چهارگاه مهارت داشتند. در سوارکاری و شیوه های جنگ و گریز و زد و خوردهای نمایشی ورزیده و ماهر بودند، شبیه های علی اکبر و قاسم نیز کم و بیش همین خصوصیات را داشتند، لیکن جوان تر و خوش سیماتر و دارای صدایی نسبتاً زیرتر بودند.
۳-۱-۲-۴ – اولیاخوانان دیگر
در میان اولیاخوانان یا مظلوم خوانها، کسانی که شبیه یاران و اصحاب امام حسین (ع) و امامان دیگر می شدند، مانند هانی، ابوتمامه، حبیب بن مظاهر، ابوصلت و … در تعزیه ها نقش درجۀ دوم داشتند. از این رو، تعزیه گردانان در گزینش اشخاص برای ایفای چنین نقشهایی چندان دربند ضوابط و معیارهای دقیق نبودند. هر تعزیه خوانی که اندک هنر و استعداد و صدایی کم و بیش خوش داشت می توانست این نقشها را بر عهده بگیرد. بنابراین، هر یک از تعزیه خوانها می توانستند در تعزیه های مختلف نقشهایی گوناگون داشته باشند. مثلاً، کسی که در تعزیۀ «ورود به مدینه» یا «وفات فاطمه صغری» بشیر جذلم (جذلمی)، یا قاصد عرب می شد، ممکن بود در تعزیۀ «شهادت حر»، شبیه برادر یا غلام حر بشود و مانند اینها.
انتخاب این دسته از اولیا خوانان به سه طریق صورت می گرفت:
۱ – در دسته های تعزیه خوانان متشکل حرفه ای و دوره گرد دو سه تن از تعزیه خوانها عهده دار نقشهای درجه دوم می شدند.
۲ – در تعزیه های عمومی و محلی در برخی از شهرها و روستاهای ایران، تعزیه گردان شبیه های درجه دوم را از میان مردم محل که اندک استعداد هنری داشتند، انتخاب می کرد؛ یا افراد خود داوطلب این نقشها می شدند. داوطلبان، این نقشها را تیمناً و تبرکاً و به قصد اجر اخروی انجام می دادند و مزدی هم دریافت نمی کردند. مثلاً، کسی نذر می کرد در روز عاشورا شبیه حبیب بن مظاهر شود و دیگری نذر داشت که در پوست شیر تعزیۀ «سلطان قیس» برود.
۳ – در تکیۀ دولت، به سبب فراهم بودن اسباب و وسایل و داشتن امکانات و تعزیه خوانان متعدد، در واقع نوعی تخصص و تقسیم کار میان شبیه خوانان پدید آمده بود. از این رو معین البکا، حتی برای نقشهای کوچک و فرعی و درجه دوم و کم اهمیت تر (مانند شبیه ابوتمامه در تعزیۀ «شهادت امام») در روز عاشورا که فقط چند لحظه در صحنه حاضر می شود و سه چهار بیت شعر می خواند، تعزیه خوان خاصی را در نظر می گرفت، و برای هر مجلس تعزیه خوان معینی داشت. در این میان، کسانی بودند که در تعزیه خوانیهای ایام محرم، شاید فقط یک یا دو بار در نقشهای فرعی کوتاه مدت ظاهر می شدند، مع هذا، خود را تعزیه خوان تکیۀ دولت به شمار می آوردند؛ زیرا جزو دستۀ معین البکا بودن و خواندن تعزیه در تکیۀ دولت مایۀ امتیاز و تفاخر بود، و هر کس که به تعزیه خوانی علاقه داشت، می کوشید تا میان تعزیه خوانان تکیۀ دولت جایی برای خود بیابد، هر چند برای نقشهای بسیار کوچک و کم اهمیتی، چون نعش خوانی یا نعش شدن صامت باشد. (عنایت الله شهیدی ،۱۳۸۰،ص ۶۴۱)
۴-۱-۲-۴ – زن خوان
به شبیه خوانهای مردمی که در تعزیه نقش زنان را بر عهده داشتد، زن خوان یا زنان خوان می گفتند. گرچه بیشتر زن خوانها از دستۀ اولیا و مظلوم خوانان بودند (مانند شبیه حضرت زینب، ام کلثوم و شهربانو(س) ، اما این عنوان و اصطلاح به دو دستۀ دیگر از مردان زن خوان نیز اطلاق می شد:

Categories:No category
Published on :Posted on

Post your comment

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *