وقتی از خواب زمستونی یه خرس صحبت میکنیم چیز عجیبی به نظر نمی رسد اما حرف زدن در مورد خواب زمستونی آدم به طور کاملً مهیج و ناشناس، با ما همراه باشین:

به گزارش آلامتو به نقل از زومیت؛ خیلی از ما آدم ها در فصول پاییز و زمستون احساس خواب آلودگی می کنیم؛ اما بعضی حیوانات یه قدم از ما بالاتر رفته و تموم طول زمستون رو می خوابند. بیشتر افراد خواب زمستونی رو با خرس می شناسن، اما جالبه بدونین حیوانات زیادی مانند خفاش ، سنجاب، خار پشت، زنبور و مار هم می تونن به خواب زمستونی برن. اما ما آدم ها هم می تونیم تحت شرایطی خاص تموم طول زمستون رو بخوابیم؟ واسه جواب به این سوال، اول باید با ساز و کار و دلایل رفتن به خواب زمستونی در حیوانات آشنا شیم.

خواب زمستونی خرس

روشن ترین دلیل واسه رفتن به خواب زمستونی، دوری از سرما هستش. خواب زمستونی یه دوره ی طولانی از بیحالی بدنیه که در اون بدن با پایین آوردن گرما خود و کم کردن سرعت ضربان قلب و تنفس، اندازه سوخت و ساز خود رو کاهش داده و در نتیجه به صرفه جویی انرژی می پردازه. شرایط سخت زمستون باعث می شه تا خیلی از حیوانات با چاق کردن خود در تابستون بتونن در طول فصل سرما فقط با به کار گیری چربی ذخیره شده دووم بیارن.

خواب زمستونی معمولاً در حیوانات مناطق سردسیر دیده می شه؛ اما این قانون بدون استثناء نیس. بعضی حیوانات مانند لمور کوتوله در ماداگاسکار و جوجه تیغی آفریقایی در زیمبابوه هم به خواب زمستونی فرو می روند. علاوه بر این، خواب زمستونی فقط واسه فصول سرد نمی شه.

خواب زمستونی در بین حیوانات مناطق گرمسیر هم دیده می شه

یافته های تحقیق روی گونه ای از موش های آفریقایی در سال ۲۰۱۵ نشون داد که اون ها حتی بعد از به آخر رسیدن شرایط سرد آب و هوایی بازم به خواب زمستونی خود ادامه می دادن. بعضی از اون ها تا بیشتر از ۱۱ ماه در خواب زمستونی بوده ان که خود طولانی ترین دوره ی خواب زمستونی به حساب می رود که تا حالا در طبیعت دیده شده.

موش آفریقایی

کلاودیا بیبر از دانشگاه دامپزشکی وین اتریش که روی این موش ها تحقیق کرده می گوید:

این مدت زمان واسه خواب زمستونی به شکل زیادی طولانیه. مشخصه که دلایل دیگری به جز سرما واسه خواب زمستونی وجود دارن. دلیل اصلی ممکنه در غذای این جانوران باشه. درخت مخصوصی که میوه ی اون خوراک اصلی این جوندگان رو تشکیل می دهد، بعضی سال ها محصول نمی دهد. این حیوانات باهوش هم ً طوری می تونن این موضوع رو پیش بینی کرده و تموم طول اون سال رو بخوابن.

علاوه بر کمبود غذا، ممکنه دلایل دیگری هم در خوابیدن حیوانات موثر باشن. یکی از مهم ترین علل مرگ پستانداران کوچیک اندام، خورده شدن بوسیله جانوران شکارچیه. جوندگان کوچیک با رفتن به خواب زمستونی می تونن خود رو از چشم شکارچیان مخفی کنن.

پروانه های سفید جنوب اسپانیا هم رفتار مشابهی از خود نشون میدن. اون ها به مدت سه ماه در تابستون به حالتی از بیحالی و صرفه جویی انرژی فرو می روند که با نام aestivation یا خواب تابستونی شناخته می شه. تحقیقی در سال ۲۰۱۴ نشون داد که پروانه های سفید با این کار از خورده شدن تخم هاشون بوسیله یه جور زنبور جلوگیری می کنن.

توماس راف از دانشگاه وین اتریش می گوید:

تا حالا فکر بر این بود که حیوانات فقط واسه صرفه جویی در مصرف انرژی در شرایط سخت غذایی و آب و هوایی به خواب زمستونی فرو می روند، اما ً خیلی از حیوانات واسه فرار از دست شکارچی به این فوت وفن متوسل می شن.

در حالی که محققان اطلاعات خوبی از چگونگی ی تکامل خواب زمستونی در جانوران در اختیار دارن، اما هنوز نمی دانند این پروسه واسه اولین بار چه وقتی و در کدوم جونور به وجود آمده.

راف در این باره می گوید:

احتمال می رود اولین بار، دایناسورهایی که در نزدیکی قطب شمال زندگی می کرده ان واسه زنده موندن در زمستون های طولانی به خواب زمستونی فرو رفته باشن. تنها اشکال این تئوری اینه که خواب زمستونی روی ریزساختارِ استخوانی جانوران، اثراتی از خود به جای می گذارد و تا حالا فسیلی از دایناسورها با اینجور اثری یافت نشده.

حتی اگه دایناسورها اولین جانداران با توانایی رفتن به خواب زمستونی نبوده باشن، این ساختار دارای قدمتی چندین میلیون ساله در جانورانه؛ چون که در نمونه هایی از هر سه دسته ی کلی ی پستانداران این فوت وفن تکاملی رو می توان یافت و این در حالیه که این سه دسته ده ها میلیون ها سال قبل از همدیگه منشعب شده ان. این یعنی بعضی از حیواناتی که ما آدم ها از نسل اون ها هستیم هم می تونسته ان به خواب زمستونی فرو برن.

خواب زمستونی در بین حیوانات دارای قدمتی چندین میلیون ساله س و خیلی از نیاکان آدم هم از این توانایی بهره مند بوده ان

به نظر می رسد ما آدم ها طی پروسه فرگشت، توانایی های لازم واسه خواب زمستونی رو از دست داده باشیم. مثلا می توان به نبود توانایی پمپاژ خون بوسیله قلب آدم در دماهای پایین اشاره کرد.

قلب در جواب به کلسیم منقبض می شه و تجمع مقدار خیلی از این عنصر در دور و بر اون منتهی به ایست قلبی می شه. در دماهای پایین (کمتر از ۲۸ درجه ی سانتی گراد) قلب آدم نمی تونه کلسیم اضافه رو دفع کنه و در نتیجه از حرکت وای میسته.

در مقابل، قلب حیواناتی که به خواب زمستونی فرو می روند حتی در دمای ۱ درجه ی سانتی گراد هم بازم به تپش ادامه میده. قلب این حیوانات دارای پمپ های مخصوصیه که کلسیم اضافه رو دفع می کنه. اما به چه دلیل قلب ما آدم ها از وجود اینجور پمپ هایی محرومه؟

اجداد آدم

آدم ها در مناطق استوایی آفریقا تکامل پیدا کرده ان و در نتیجه در تموم طول سال به مقدار ثابتی از مواد غذایی دسترسی داشته ان. این یعنی ما هیچوقت واسه فرار از شرایط سخت غذایی یا آب و هوایی مجبور نبوده ایم به خواب زمستونی فرو بریم.

البته محققان تازگیا با پیدا کردن گونه هایی از جانوران استوایی که می تونن به خواب زمستونی فرو برن، درستی فرضیه ی بالا رو زیر سوال برده ان. نکته ی باحال اینجا هستش که چشم گرده ها (لوریس) که از توانایی رفتن به خواب زمستونی بهره مند هستن، واسه راسته ی نخستی سانان هستن؛ همون راسته ای که میمون ها و آدم ها هم در اون قرار می گیرند. این یعنی ریشه ی استوایی ما آدم ها ممکنه در کاهش توانایی ما واسه رفتن به خواب زمستونی موثر بوده باشه، اما نمی تونه تنها دلیل واسه اون باشه.

شاید دلیل مهم تر از شرایط آب و هوایی که در اون تکامل پیدا کرده ایم، این حقیقت باشه که ما آدم ها در راس هرم غذایی قرار داریم و می تونیم حتی حیوانات بسیار بزرگ تر از خودمون رو هم شکار کنیم. پس هیچ وقت لازم نبوده تا واسه فرار از تهدید شکارچی ها به خواب زمستونی بریم.

دلیل دیگه ممکنه چثه ی بزرگ مون باشه. حیواناتی که به خواب زمستونی می روند به صورت میانگین ۷۰ گرم وزن دارن. البته استثنائاتی هم در این مورد هست که خرس روشن ترین اون ها هستش، اما خواب زمستونی خرس ها به عمیقی خواب دیگه حیوانات نیس. کلا لیستی از دلایل واسه رفتن به خواب زمستونی بوسیله یه جاندار هست که حتی یه مورد از اون ها در مورد آدم صدق نمی کنه.

خواب زمستونی البته معایبی رو هم با خود به همراه داره. حیواناتی که از این فوت وفن استفاده می کنن از پایهً سیستم ایمنی ندارن و با یه عفونت جزئی از پای در می آیند. خواب زمستونی هم اینکه ممکنه روی حافظه اثر داشته باشه. در سال ۲۰۰۱، اوا میلسی از دانشگاه وین به تعدادی سنجاب یاد داد که چیجوری از یه پازل عبور کنن. بعد گروهی از اون ها رو به خواب زمستونی فرو برد و آزمایش رو دوبارهً تکرار کرد. گروهی که به خواب زمستونی رفته بودن، عبور از پازل رو فراموش کرده بودن.

دلیل اینکه ما آدم ها قادر به فرو رفتن به خواب زمستونی نیستیم، به راه متفاوت فرگشتی مون مربوط می شه

اما این دلیل نمی شه که محققان روی مهندسی خواب زمستونی مصنوعی واسه آدم تحقیق نکنن. راب هنینگ، متخصص بیهوشی از دانشگاه گرونینگ هلند با همکاری ناسا روی این موضوع کار می کنه.

به نظر ی هنینگ، خواب زمستونی دو مزیت اساسی واسه فضانوردان آینده با خود به همراه داره. از طرفی می تونه حجم ملزومات گران بهایی که لازمه فضانوردان با خود به فضا ببرن رو کم کنه و از طرف دیگه می تونه از سلامت اون ها در فضا مواظبت کنه. اون می گوید:

یکی از آزار دهنده ترین چیزها واسه فضانوردان در ایستگاه بین المللی فضایی اینه که مجبورند تا ۶ ساعت در طول روز ورزش کنن؛ وگرنه استخون های اون ها دچار آتروفی (ضعف) می شه. اما فعالیت بدنی در شرایط سفینه های فضایی (دمای بالای ۳۰ درجه و هوای غنی از دی اکسید کربن) بسیار سخته. اگه فضانوردان می تونستن به خواب زمستونی فرو روند، دیگه لازم نبود به فعالیت بدنی در فضا بپردازند. حیواناتی که با به کار گیری این فوت وفن نصف طول سال رو می خوابند، نه عضلات شون ضعیف می شه، و نه از پوکی استخون رنج می برند.

خواب فضانوردان

خواب زمستونی هم اینکه می تونه جون فضانوردان رو هم نجات بده. هنینگ در این باره می گوید:

گزارش هایی وجود دارن که نشون میدن حیوانات هنگام خواب زمستونی از آسیب های به وجود اومده بوسیله تشعشعات در امان هستن. تشعشعات در فضا از اهمیت بالاتری نسبت به زمین بهره مند هستن. الان افراد تنها حدود یه سال می تونن در فضا بمونن. در صورت موندن بیشتر از این مقدار در فضا، آسیب های به وجود اومده بوسیله تشعشعات احتمال ابتلای اون ها به سرطان رو بسیار زیاد می کنه. اگه بتونیم آدم رو به خواب زمستونی ببریم، و اگه این کار از ما در مقابل تشعشعات مواظبت کنه، ماموریت های فضایی با طول خیلی بیشتری از چیزی که امروز امکانش هست، ممکن می شه.

حتی ممکنه خواب زمستونی در مسکونی کردن سیارات دیگه هم به کمک آدم بیاد. در حالت عادی، امکان بچه دار شدن در فضا وجود نداره؛ چون که تخمک و اسپرم در شرایط تشعشع بالا به اندازه ای آسیب می بینن که امکان به دست اومدن فرزندان سالم بسیار پایین میاد. به نظر ی دکتر هنینگ، با مطالعه روی آرایش ژنتیکی دیگه نخستی سانانی که به خواب زمستونی می روند (مانند لمور ماداگاسکار)، شاید بتونیم روزی این توانایی رو در آدم ها هم بسازیم.

البته در صورت موفقیت در رفتن به خواب زمستونی ممکنه با همون معایبی که حیوانات جلوی روشون قرار گرفته (مانند از دست دادن حافظه) روبرو شیم. مثلاً شاید بشه فضانوردان رو به خواب زمستونی فرو برد، اما ممکنه وقتی که اون ها از خواب بیدار شن، اصلاً ندونن که کی هستن و قراره چه کاری رو بکننن.

خواب فضایی

حتی اگه بشه آدم رو به خواب زمستونی فرو برد، تقلید از بعضی پروسه های مربوط به خواب زمستونی و پیشرفت هایی علمی که در راه رسیدن به اون حاصل می شه، ممکنه در درمان بعضی امراض به آدم کمک کنه.

وقتی حیوونی به خواب زمستونی فرو می رود، بعضی اعضای بدنش علائم مریضی از خود نشون میدن. مثلا به نظر می رسد که ریه ها از آسم رنج می برند و مغز دچار فراموشی شده. اما به محض اینکه حیوان از خواب بیدار می شه، همه این تغییرات به حالت عادی باز می گردند.

مطالعه روی خواب زمستونی می تونه به پیدا کردن راه درمان بسیار از مریضی ها منجر شه

مثلا، یافته های تحقیقاتی در سال ۲۰۰۸ نشون داد که خرس های قطبی توده ی استخوانی خود رو در طول خواب زمستونی از دست نمی بدن. خرس های قطبی ماده حتی می تونن خواب ۶ ماهه رو از خرس های قهوه ای هم بهتر تحمل کنن. محققان هنوز نمی دانند که چیجوری همچین چیزی ممکنه، اما مطالعه روی اون می تونه به درمان پوکی استخون در آدم ها منجر شه.

شرکت داروسازی هلندی سولفاتک در حال بررسی موادیه که «براساس ساختار های خواب زمستونی»، اثر محافظتی در آدم ایجاد می کنن. یکی از این مواد SUL-121 اسمشه و از اون واسه درمان اختلالی با نام «انسداد طولانی ریوی» استفاده شده.

الان بر خلاف ایکه اینجور درمان هایی بسیار نظری یا در مراحل ابتدایی پیشرفت هستن، اما ثابت می کنن که حتی اگه هیچوقت نتونیم به خواب زمستونی فرو بریم، مطالعه روی اون می تونه برامون به درد بخور باشه.

دانستنیایی درباره خواب دیدن

۱۰حقیقت علمی در مورد عشق

دانستنی زومیت

Categories:متفرقه
Published on :Posted on

Post your comment

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *