شما به شیراز سفر کرده اید و هنگام گشت و گذار در میان آثار تاریخی یهو احساس می کنین قبلا اونجا بوده اید. فردی رو واسه اولین بار ملاقات می کنین ولی احساس می کنین قبلا اون رو جایی دیده اید یا اون رو می شناسید.

در حال گفت و گوی عمیق با دوستی هستین و یهو احساس می کنین دقیقا همین صحبت رو قبلا داشته اید؛ این حسی که تقریبا هممون دست کم واسه یه بار در زندگی اینجور تجربه ای رو داشته ایم با کلمه ای فرانسوی توصیف می شه؛ دژاوو (Déjà vu ) که به سختی به «آشنا پنداری» در فارسی ترجمه شده.

آشنا پنداری

حسی عجیب و غریب که در روبرو شدن با یه اتفاق، منظره یا حتی تجربه ای به طور کامل جدید به اون دچار می شیم و همیشه با خودمون تصور می کنیم که در گذشته این اتفاق برامون رخ داده. تئوری های مختلفی درباره این پدیده هست و حتی دسته بندی های زیادی هم براش کرده ان.

نگاهی که به کتاب ها و فیلم های جور واجور بندازید، حتما نمونه هایی از این پدیده رو می بینید. با ما باشین تا چیزی که رو باید در مورد این پدیده بدونین، با شما در میان بذاریم.

همون طور که گفته شد، دژاوو یه کلمه فرانسویه و به حالتی گفته می شه که در اون شخص احساس می کنه، چیزی رو که در حال رخ دادنه، قبلا تجربه کرده. واسه اولین بار امیلی بویراک، دانشمند فرانسوی در سال ۱۸۶۷ این واژه رو در توصیف این پدیده استفاده کرد.

این پدیده کمی پیچیده س و تئوری های متفاوتی در مورد اون هست اما حدود ۷۰درصد از مردم اعلام می کنن، این احساس رو تجربه کرده ان. هر چند بیشتر این اتفاق در افراد ۱۵ تا ۲۵ سال می افتد و محققان عقیده دارن با بالا رفتن سن این اتفاق کمتر می افتد.

این پدیده در میان افراد با درآمد بالا و تحصیلات عالی و هم اینکه اونایی که زیاد سفر می روند، بیشتر دیده شده. اما چیزی که اتفاق می افتد اینه که فردی که دژاوو رو تجربه می کنه بعضی وقتا یه حس قوی نسبت به این که حادثه مورد نظر قبلا در گذشته براش اتفاق افتاده، داره.

علم چه می گوید؟

تازگیا مطالعه ای روی آدمایی که اینجور تجربه ای داشته ان انجام شده که در اون ۴ نفر از شهروندان انگلیسی گفتن، دائم این حالت رو تجربه می کنن.

اونا از تماشای اخبار دوری می کنن، چون احساس می کنن قبلا اونا رو دیده ان و می دانند چی قراره گفته شه. محققان دانشگاه ام آی تی طی تحقیقی به این نتیجه رسیده ان که مرکز مغز فرد که هیپوکمپوس اسمشه، یه جور ماشین حساب، تجسم کننده و بررسی کننده اطلاعات مربوط به حافظه س.

این فضا از مکان هایی که فرد می بیند یا تجربه می کنه نقشه ورداری و واسه استفاده در آینده ذخیره می کنه. اما وقتی که ۲ تجربه مثل هم شروع می شه، این نقشه های ذهنی به روش های مختلفی تعبیر و بازخوانی می شن. یافته های این تحقیقات نشون می دهد این پدیده، نتیجه کارکرد ناهنجار مغز در بررسی و محاسبه اطلاعات جدیده.

اونا احتمال میدن، مدارهایی که وقتی چیزی رو به خاطر می بیارید فعال می شن در افراد تجربه کننده دژاوو همیشه در حالت «روشن» است.

در طول سال ها خیلی از محققان تلاش در ندیده گرفتن رابطه این پدیده با تجارب زندگی گذشته داشتن. اما حالا اونا تلاش دارن با مطالعه حافظه به کشف چیزای بیشتری درباره اینکه چیجوری حافظه شکل می گیرد، ذخیره و بازیابی می شه دست پیدا کنن.

دژاوو، سینماو ادبیات

در سریال ها و فیلم های مختلفی به پدیده دژاوو اشاره شده. از جمله مشهورترین فیلم ها می توان به فیلم درخشش (The Shining) اشاره کرد که در اون مسئول هتل یه صحنه دژاوو داره.

در فیلم ماتریکس هم وقتی «نئو» گربه ای رو دوبار می بیند، «ترینیتی» به اون توضیح می دهد که اون یه دژاوو داشته و این پدیده به وجود اومده بوسیله یه اشتباه در ماتریکسه و وقتی اتفاق می افتد که ماشین ها چیزی رو تغییر میدن.

دژاوو هم اینکه عنوان فیلمی از تونی اسکات در سال ۲۰۰۶ با بازی «دنزل واشنگتن» است که در مورد مسافرت وقتیه.

فرضیه ها و آزمایش های جور واجور

بیشتر از ۴۰ تئوری درباره این که دژاوو چیه و چه علتی داره هست؛ ۲ قرنه که مردم تلاش می کنن دلیل این پدیده رو کشف کنن که از فلاسفه و روانشناسان تا کارشناسان ماورالطبیعه هر کدوم نظری دارن.

فروید عقیده داره، این تجارب به وجود اومده بوسیله امیال سرکوب شده یا خاطرات مربوط به یه اتفاق استرس زاست که افراد نمی تونن به طور طبیعی به اون دسترسی داشته باشن.

در مطالعه ای که در دانشگاه «دوک» انجام شد اونا عکس های متنوعی از مکان های متفاوت رو به گروهی از علم آموزان نشون دادن با این سؤال که کدوم مکان واسه اونا آشناتره. هرچند قبل از نشون دادن عکس ها، اونا تموم عکس ها رو واسه حدود ۱۰ تا ۲۰ ثانیه تماشا کردن. در این آزمایش عکس هایی که به طور کم دیده شده بودن خیلی آشناتر نشون داده می شدن.

مطالعه دیگری که بوسیله آلن براون انجام شده تئوری «گوشی موبایل» رو واسه این پدیده در نظر گرفته. به این معنا که وقتی بوسیله چیزی ذهنتون منحرف می شه ممکنه توجه چندانی به دور و بر تون نداشته باشه اما واقعا این چیزها به صورت آگاهانه در حال ثبت شدن هستن.

در سال ۲۰۰۱ یه مریض گرفتار به آنفلوآنزا گزارش شد که واسه تخفیف علائمش به اون آمانتادین و phenylpropanolamine تجویز شده بود. بعد از اون، حالتی مثل دژاوو در شخص ایجاد شده بود طوری که در وسط دوره درمان فکر می کرد، قبلا یه دوره درمان رو به اتمام رسونده.

عده ای هم دژاوو رو با رؤیاها در رابطه می دانند، اونا فکر می کنند از اونجا که بیشتر خواب ها صبح روز بعد به یاد آورده نمی شن، بعضی از اون ها به حافظه بلندمدت منتقل می شن و بعدا در شرایط واقعی مشابه، شخص سایه ای از رؤیاها رو به یاد می آورد و تصور می کنه اون وقایع رو قبلا تجربه کرده.

دژاوو و رابطه با مریضی های روانپزشکی

خیلی از روانشناسان به این نتیجه رسیده ان که بین احساس دژاوو و مریضی هایی روانپزشکی مانند روان پارگی (شیزوفرنی) و اضطراب ارتباطی هست. احتمال اتفاق افتادن دژاوو در آدمایی که این مشکلات رو دارن، بیشتره هم اینکه در آدمایی که صرع قسمت گیجگاهی مغز دارن، دژاوو بیشتر از همه دیده می شه.

مصرف بعضی از داروها هم می تونه، باعث شه احتمال دژاوو بالا بره. داروهایی که باعث افزایش «دوپامین» در مغز شن، می تونن احتمال دژاوو رو زیاد کنن.

وقتی دژاوو چند دسته می شه

تعریف شکل های جور واجور دژاوو سخته. اونایی که در این مورد مطالعه کرده ان معمولا طبقه بندی های خاص خودشون رو دارن که هر کدوم به تئوری مربوط به اون وابسته.

«آلن بروان»، استاد روانشناسی دانشگاه متودیست جنوبی، ۳ طبقه بندی واسه دژاوو در نظر گرفته. اون باور داره این پدیده در اثر مشکل کارکرد بیولوژیک مثل صرع، آگاهی ضمنی و درک مستقیم به وجود میاد.

در سال ۱۹۸۳ هم دکتر ورنون نپ، مدیر موسسه اعصاب سیاتل، ۴ دسته بندی واسه دژاوو از جمله صرع، ذهن متافیزیکی، اسکیزوفرنی و تداعی کنندگی در نظر گرفت. اما شکل های جور واجور شایع دژاوو شامل ۳ مورد زیره:

  • Déjà vécu: این واژه به «قبلا زندگی شده» پس فرستاده شده و به این معناست که شخص فکر می کنه، بازه ای از زمان رو که در حال گذر از اون هستش، قبلا تجربه کرده. چارلز دیکنز، نویسنده مشهور انگلیسی در یادداشت های خود در مورد این پدیده نوشته: «هممون حس و حالی رو تجربه کرده ایم که بعضی وقتا سراغ ما میاد و در اون حس می کنیم چیزی که رو در حال گفتن یا انجام دادنش هستیم، قبلا در زمان دوری گفته ایم و انجام داده ایم یا اینکه محیط دور و برمون رو با همون چهره ها، اشیا و شرایط قبلا تجربه کرده ایم یا این که می دانیم بعد از یه سخن، چه میگیم، چون اون حرف ها رو به یاد می بیاریم.»
  • Déjà senti: این واژه به «قبلا حس شده» ترجمه شده. در این پدیده حس و حال تجربه قبلی به صورت موقت در شخص احساس می شه. این اتفاق بیشتر در مبتلایان به صرع دیده می شه. در این حالت بعد از چند دقیقه، شخص حس قبلی رو در مورد اون اتفاق نداره.
  • Déjà visité: این عبارت هم به«قبلا ملاقات شده» تعبیر می شه. این حالت نسبت به ۲ حالت قبلی کمتر شایعه و در اون فرد می تونه راهش رو در شهر یا کشوری که قبلا به اونجا نرفته، پیدا کنه. فرق این پدیده با پدیده «قبلا زندگی شده» در اینه که فرد در مورد جزئیات جغرافیایی محل جدید صحبت می کنه. سر والتر اسکات، در رمان گای مانرینگ به این پدیده اشاره کرده.

خواب دانستنی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *