سیستان و بلوچستان

دانلود پایان نامه

اولیه انسان از پسته پس از ملاحظه درخت خود روی آن صورت گرفته . بنابراین مبدا درختان محدود سرزمینی است که رویشگاههای طبیعی پسته در آن واقع بوده است. مطابق مستذات تاریخی و موجود چنین محدوده ای در قلمرو فرهنگی ایران بوده که در شمال شرقی آن استقرار یافته رویشگاه اصلی و اولیه درختان پسته است. حد غربی دامنه رویش درختان پسته تا نواحی نیشابور و حد شرقی آن تا نواحی بلخ در دو سوی جیحون بوده است. در این فاصله جنگل ها و توده های درختی و تک درختان پسته از دورترین ادوار تاریخ موجود بوده و گزارشهای مستندی نیز درباره آنها باقی مانده است . گذشت زمان و حوادث طبیعی و مخصوصاً ویران گریهای انسانی ضایعات فراوان و سنگینی بر پوشش جنگلی درختان پسته در این نواحی وارد کرده با این همه بقایای آنها برجای مانده است . بقایای موجود و نیز مستندات تاریخی فراوان محدوده مبدا اولیه درختان پسته جهان بوده و کلمه ایرانی پسته از گویش اهالی این محدوه اخذ شده و همراه با معرفی محصول پسته به اقوام و ملل دیگر زبانهای آنها راه یافته است . در واقع پسته محصول سرزمین پارت بوده است. که به عنوان یک خوراکی نیرو بخش و استراتژیک ( کم حجم و سرشار از مواد و ترکیبات غذایی) از آن مصرف می کرده اند . مسلماً آشنایی ملل دیگر با پسته از طریق صادرات همین محصول بوده و آنها تا قرنها بعد درخت پسته را در اختیار نداشته اند. در خارج از قلمرو فرهنگی ایران با سابقه ترین نواحی که به داشتن محصول پسته در منابع اسلامی وصف شده، سواحل آفریقایی مدیترانه م به ویژه سرزمین تونس است.
رده بندی گیاه شناسی:
پسته تنها گونه ، در میان ۱۱ گونه جنس پسته می باشد که میوه خوراکی و تجاری دارد. تمامی گونه های پسته با خصوصیت توانایی آنها به تراوش تربانتین و یا صمغ شناخته می شوند . ولی نام پسته عموماً برای پسته خوراکی و تجارتی به کار می رود. نام لاتین پسته (Pistacia vera L. ) است. که عضوی از خانواده ( Anacardiaceae ) می باشد. بنه، بادام هندی ، عشقه و بلوط سمی درخت فلفل و سماق از این خانواده هستند. درخت پسته دارای برگ های شانه ای مرکب می باشد ودر کنار هر برگ یک جوانه جانبی ساده وجود دارد. اکثر این جوانه های جانبی به آغازنده های گل آذین تغییر می یابند و در سال بعد میوه تولید می کنند. بنابراین پسته محصول خود را روی شاخه های یکساله به صورت جانبی تولید می کند. پسته از نظر عادت ریشه دهی درختان ریشه عمیق دسته بندی می شود ؛ که دارای سیستم ریشه گسترده و قوی بوده و به اعماق زمین فرومیرود. بنابراین پسته به دروه های طولانی مدت خشکی سازگاری دارد. یکی دیگر از ویژگی های درخت پسته، دروه طولانی نونهالی می باشد. و بعد از پنج سالگی مقدار کمی محصول تولید می کند. نیاز مناطق مساعد جهت تولید پسته دارای تابستانهای گرم و خشک و طولانی و زمستانها نسبتاً سرد هستند. پسته در نواحی با واحد حرارتی ۲۲۰۰ تا ۲۸۰۰ بهترین رشد را دارد.(شیبانی و همکاران ، ۱۳۴۷ ) زیست شناسی فیزیولوژیکی درختان پسته سه مسله فیزیولوژیکی مهم دارند، اولین مساله سال آوری ، تولید محصول سنگین (زیاد) در یک سال و تولید محصول سبک (کم) در سال دیگر، دومین مساله ، تولید میوه پوک یا میوه نیم مغز و سومین مساله نولید پسته ناخندان ، ارزیابی شرایط منطقه کاشت و اصلاح فیزیکی خاک پسته مشابه سایر خشکبارها در خاک اولی یکنواخت و عمیق به بالاترین و بهترین کیفیت به عمل می آید.خاک لوم رس بهترین ترکیب را از نظر نفوذپذیری با حفظ ظرفیت کافی نگهداری آب و تهویه ناحیه ریشه را فراهم می کند اما این چنین خاک های آبرفتی خیلی گران است و بندرت در دسترسی هستند. بنابراین خیلی از باغ های جدید در خاک هایی دارای محدودیت برای رشد درخت پسته گسترش یافته اند
سطح زیر کشت
کشت و تولید پسته در دنیا
هم اکنون کاشت پرورش درختان پسته در مناطق مختلف جهان صورت می پذیرد. در قاره آسیا بجز مناطق روش طبیعی درختان پسته در کشورهای سوریه، ترکیه، اردن، قبرس، لبنان، یمن، چین و فلسطین پرورش می یابد. در قاره اروپا کشورهای ایتالیا و یونان، و در قاره آفریقا کشورهای تونس و مغرب و در قاره آمریکا، در ایالات متحده درختان پسته کشت می شود. (ابریشمی،۱۳۷۳) . براساس آخرین اطلاعات سازمان خواربار و کشاورزی جهانی (FAO)سطح زیر کشت پسته به مرز ۶۰۰۰۰۰ هکتار رسید. همین سازمان مقدار تولید جهانی پسته را مرز۷۰۰۰۰۰ تن گزارش کرد که با متوسط عملکرد در دنیا ۵/۱ تن در هکتار گزارش کرده است.(آمار خوابار جهانیFAO)
سطح زیر کشت و تولید در ایران:
درخت پسته در ایران در گستره ای با عرض جغرافیایی ۲۸ تا ۳۸ درجه و ارتفاع ۱۲۰۰ تا ۱۶۰۰ متر از سطح دریا قابل کشت است. با توجه به آمار نامه زراعی سال ۸۰-۷۹، سطح زیر کشت نهال و درختان بارور در استان های کرمان، یزد، خراسان، فارس، مرکزی، سیستان و بلوچستان، اصفهان، قزوین، قم، تهران، هرمزگان، به ترتیب ۲۸۳۱۷۱ ،۳۳۸۰ ۲۲۳۳۴ ، ۱۴۰۳۰ ، ۵۵۹۷ ، ۵۲۷۶ ، ۴۱۴۰ ، ۳۷۴۳ ، ۱۶۴۴ ، ۳۳۰ و ۲۲۶ هکتار بوده است افزون بر این، در استانهای آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، کرمانشاه، لرستان، زنجان، گلستان، گیلان و اردبیل نیز پسته کشت می شود که سطح زیر کشت آن کمتر از ۱۵۰ هکتار است. بر پایه آمار نامه سال زراعی ۱۳۸۹ ، سطح زیر کشت پسته کشور، ۴۲۰ هزار هکتار برآورده شده است که ۲۳/۷۴ درصد آن درختان بارور ۶۷/۲۵ درصد دیگر نهال است. براین اساس، میزان تولید پسته کشور حدود ۲۳۵ هزار تن می باشد که استان کرمان با ۱/۶۵ درصد جایگاه نخست و استان یزد،
خراسان، فارس به ترتیب با ۸۱/۱۲ ، ۴۶/۸ ، ۲۴/۴ درصد در جایگاه های قرار دارند. عملکرد پسته در ایران حدود تن در هکتار می باشد. (سمیع و همکاران۱۳۸۴ FAO,2004,).
ارقام پسته
تنها پسته خوراکی که به صورت تجاری در بازار به خرید و فروش می رسدگونه P.vera است. بعلاوه بعضی ژرم پلاسم های وحشی تحت نامه های مختلف و در جمعیت های زیاد در مرکز آسیا و ترکیه دیده میشود و این گونه بطور وسیعی در مناطق مدیترانه ای و خاورمیانه ازیاد یافته است، چندین گزارش وجود دارد. (Hormoza et al.,1994) که رومانس اولین کسی بود که پسته اهلی را به مناطق مدیترانه ای برد و گسترش داد. پسته های وحشی از نظر اندازه معمولاً نسبت به پسته اهلی کوچکتر بوده و یک سانتی متر طول داشته و غیر خندان هستند. البته در بین پسته های وحشی نیز از نظر اندازه و دیگر خصوصیات تنوع زیاد وجود دارد بخصوص پسته های وحشی در نواحی باگیتر ترکمنستان و ایران مرکز تنوع پسته گزارش شده است.(whitehouse,1957) اروپائیها از نظر طعم تفاوت هایی بین پسته های تولید شده در اطراف مختلف جهان را تشخیص داده اند. بطوریکه پسته سیلیان در قرن هجوم بوسیله اروپاییان بهتر پسته در آن زمان بوده است، پسته این منطقه اکثراً کوچک، غیر خندان و دارای مغز سبز پر رنگ بوده است . پسته تولید شده در کشورهای شرق خاورمیانه از نظر اندازه بزرگ بوده و حاوی مرکز زرد رنگ بوده و برخی آن از نظر مزه و طعم کمتر مورد توجه قرار گرفته است، دیگر ارقام پسته که در تونس و کشورهای همسایه آن تولید می شوند. اکثراً از نظر اندازه کوچک بوده، طعم خوبی داشته ولی از نظر طعم بهترین ارقام نیستند. بسیاری از ارقام پسته که در کشورهای مختلف تولید می شوند. خصوصیات مختلفی بخصوص از نظر شکل میوه و رنگ مغز که از زرد روشن تا سبز پر رنگ در بین آنها دیده می شود، دارند. یک نظر سنجی در بین مصرف کنندگان پسته آمریکا مشخص نمود. که مصرف کنندگان پسته بادامی شکل و کشیده باشد و چه گرد و فندقی شکل باشد تفاوتی بین مصرف کنندگان دیده نشد ولیکن مصرف کنندگان اروپایی معمولاً پسته های فندقی شکل را بیشتر ترجیح می دهند برخی دانشمندان از جمله مارانتو (Maranto) اعتقاد دارد که پسته ایتالیایی طعم بسیار خوبی دارند. اگر چه پارافیت (parfit) ارقام ایرانی را بهترین از نظر طعم داشته است.به هر حال طعم و مزه پسته در انتخاب رقم نکته ای است که باید توسط باغداران مد نظر قرار گیرد. در یک مطالعه توسط کادر و همکاران در سال ۱۹۸۲ با استفاده از یک آزمون گروهی و هم چنین اندازه گیری چربیهای مختلف و غلظت قندها در بین ارقام کرمان، ردآلپو(Red Aleppo)، ترابونلا(Trabonella) و برونت (Bronte) گزارش داد که اختلاف معنی دار از نظر طعم و مزه ارقام در بین مزه کنندگان وجود نداشت. در این آزمایش مشخص شد رقم کرمان بیشترین لینولئیک و اسید اولئیک کمتری نسبت به دیگر ارقام دارد، بنابراین از نظر ارزش غذایی یک رقم سالمی خواهد بود. با عین حال این اختلاف هم فقط در حدود ۴ درصد بود، رقم کرمان نسبت به دیگر ارقام قند بیشتری داشت که یک مشکل در زمان بو دادن پسته می باشد. ترابونلا نسبت به دیگر ارقام چرب تر و تلخ تر به نظر می رسید و رقم رد آلپو بسیار ترد بود در این آزمایش مشخص شد که رقم کرمان از نظر بافت و محکمی بیشتری نسبت به دیگر ارقام برخوردار بود. (kader et al.,1982)
ارقام اروپایی
ناپولیتانا (Nqpoletana) غالبترین رقم در سیسیل ایتالیا است ارقام دیگری نیز در این منطقه کشت و کار می شود ولی کمتر مورد توجه است. از آن جمله می توان با ارقام اگوستانا (Agostana)، گیراسولا(Gerasda)، نوتالورو (Notaloro)،کاپوسیا (Cappuccia) و فمینلو(Femminello) است. ترابونلا و برونت از ارقام سیسیلیانی با همان خصوصیات هستند رنگ این پسته ها سبز و شکل آنها بادامی ولی کمی کوچکتر از نظر اندازه قطر نسبت به رقم کرمان یا ارقام ایرانی است. اندازه پسته در این ارقام بطور قابل توجهی کوچکتر از رقم کرمان است و کیفیت میوه در شرایط کالیفرنیا بسیار پائین است و دارای پسته های غیر خندان بالایی در بعضی سالها است.اس فاکس (sfax) ماتئور (Mateur) و الگوتار (El-SGuettar) ارقامی هستند که در تونس رشد می کنند ماتئور (Mateur) در بین ارقام دیگر بهترین بوده است و در اسپانیا آزمایش شده است. اس فاکس(sfax) خوشه های محکم و بزرگی تولید می کند اما از نظر اندازه، عملکرد و درصد خندانی نسبت به رقم کرمان ضعیف تر است. آزینا(Aegina) و جدیدترین رقمی که اخیراً معرفی شده است.پونتیکس(pontikis) نام گرفته ارقام است که در یونان رشد می کند. رقم آژینا به نظر می رسد که به قارچ (Botryosphaeriadothidea) بواسطه اینکه در بهار یک رقم زود گلی است حساس باشد رقم پونتیکس بوسیله (C.A.Pontikis) از دانشکده کشاورزی، دانشگاه آتن آزمایش و معرفی شده است. این رقم نسبتاً از نظر اندازه بزرگ است و وزن مغز ۵ درصد وزن میوه است و فندقی شکل است از نظر خندانی خیلی بهتر از آژنیا (Aegina) است دارای خندانی بین ۹۰ تا ۹۸ درصد و پوکی بین ۵ تا ۱۰ درصد است از نظر میزان پوکی و عملکرد تقریباً مشابه رقم آژنیا است. با این حال در ارتباط با رقم پونتکیس هنوز در خارج از آتن در ارتباط با سازگاری آن مطالعه انجام نشده است. در قبرس عمده ترین رقم لامارکار (Lamarka) است. رقم سیرورا (sirora) در کشور استرلیا در سال ۱۹۹۰ توسط ماگس معرفی و توسعه یافت (Maygz,1990). در استرالیا صنعت پسته هنوز صنعتی کوچک است و توسعه زیادی هم نیافته است لذا این رقم به طور وسیع کشت نشده است.درفلسطین اشغالی کاستل (kastel)و رشتی عمده ترین ارقام کشت شده میباشد که از نظر برخی خصوصیات شبیه رقم کرمان است. در ترکیه رقم ازون(u
zun) و کرمیزی(kirmizi) بیشتر مطرح است و رقم ردآلپو ترکی کمتر مورد توجه قرارمی گیرد. در سوریه ردآلپو معمولی ترین رقم است.
ارقام ایرانی
عمده ترین ارقام رشد در ایران ارقام ممتاز، اوحدی و کله قوچی است.اوحدی پسته جذاب وخوبی تولید می کند ولی از نظر اندازه کمی کوچکتر از رقم کرمان است.رقم کله قوچی پسته های بزرگ وعملکرد خوبی داشته و در بین تولید کنندگان پسته کالیفرنیا علاقمندانی پیدا کرده است که این علاقه بیشتر به خاطر اندازه پسته و درصد بالای خندانی است که بهتر از رقم کرمان است.هم چنین رقم اکبری، احمد آقایی،خنجری دامغانی، بادامی ریز زرند، عباسعلی و شاه پسند هم سطح زیر کشت عمده ای را در کشور به خود اختصاص دادند.
ارقام استان سمنان
رقم های عباسعلی،خانی،شاه پسند،خنجری، از ارقام تجاری و اقتصادی با ارزش از این خطه کشور را شامل می شوند.:
خصوصیات رقم خنجری دامغان:Khanjari damghan
این رقم دارای قدرت رشد متوسط و عادت رشد نیمه عمودی می باشد. ارتفاع درخت ۳۱۴ سانتیمتر (ارتفاع متوسط) و عرض تاج درخت ۲۹۴ سانتیمتر (عرض متوسط) است: شروع گلدهی در این رقم ۲۱ فروردین ماه (دیرگل) مرحله تمام گل ۲۷ فروردین و طول دوره گلدهی ۹ روز است. این رقم از دیرگل ترین رقم ها است. درصد برگهای سه برگچه ای این رقم بسیار بالاست (۶/۹۲%). طول برگ ۷/۱۵۳ میلی متر (متوسط) عرض برگ ۱۶۳ میلیمتر (متوسط)، طول برگچه انتهایی ۵۷/۹۷ میلیمتر (زیاد)، عرض برگچه انتهایی ۴۷/۵۷ میلیمتر (متوسط)، شکل برگچه انتهایی تخم مرغی، طول دمبرگ ۱/۴۰ میلیمتر.شکل جوانه گل مخروطی کشیده می باشد. طول خوشه میوه ۸/۱۲سانتیمتر (متوسط) و عرض خوشه میوه ۴/۱۰ سانتیمتر (متوسط)، قطر دم خوشه ۱/۸ میلیمتر (متوسط)، تعداد انشعابات اولیه بطور متوسط ۸/۱۱ عدد (متوسط) تعداد انشعابات ثانویه روی اولین انشعاب اولیه ۸/۲ عدد (متوسط)، تراکم خوشه متوسط، وزن خوشه میوه تر ۹/۵۴ گرم (کم)، تعداد پسته های خوشه ۶/۲۳ (متوسط، وزن پسته خشک هر خوشه ۲۸/۱۷ گرم (کم)، درصد پسته های خندان ۲/۷% (خیلی کم)، درصد پسته های دهان بسته با مغز کامل ۷/۲۶% (خیلی زیاد)، درصد پسته های نیمه مغز ۴/۶۱% (بیشترین درصد پسته های نیمه مغز در بین ارقام). درصد پسته های پوک بدون پوست ۷/۴% (کم)

پاسخی بگذارید