پژوهش – روش شناسی آموزش ارزش ها- قسمت ۲۱

پژوهش – 
روش شناسی آموزش ارزش ها- قسمت ۲۱

وظیفه آدمی است که خود را بشناسد و بداند که اصل او از عالم علوی است و نفس او را بقاست و غرض از آوردن او به این عالم آن است که عالم معقولات را شناخته و کارهای نیک را انجام دهد. و در راه سعادت نفس خود سعی و عمل کند و خود را به اصل خویش (به نفس کلی) که منزل و مقصود اوست و حیات جاودانی همان است برساند ( فیروز، ۳۴:۱۳۷۱).
خداوند در سوره ی مومنون آیـه ۱۴-۱۲ می فرماید: همانا ، انسان را نخستین بار از عصاره ی گِلـی
آفریدیم ، سپس نسل او را از نطفه مقرر داشتیم ، سپس آن نطفه را لخته ی خونی ساختیم، آن گاه آن لخته ی خون را به صورت پاره گوشتی ( که گویی ) جویده شده درآوردیم، پس آن قطعه گوشت را استخوان هایی چند ساختیم ، آن گاه استخوان ها را با گوشت پوشاندیم ، سپس آن را آفریده ی دیگر ساختیم (به او حقیقت انسانی بخشیدیم ) پس خداوند که بهترین آفریننده است، پر خیر و برکت است و در آیات ۸ و ۷ سوره ی مبارکه سجده آیه ۶۷ سوره ی مبارکه غافر و آیه ۲ سوره مبارکه انسان نیز به این موضوع تاکید فرموده است و سپس از روح خویش در او دمیده ( حجر : ۲۹) و (ص : ۷۲) و از فرشتگان خواست تا بر او سجده کنند. ( اعراف : ۱۱) و ( بقره : ۳۲-۳۰) . خداوند فرزندان آدم را گرامی داشت و کرامت بخشید (اسراء : ۷۰)
و انسان را به مقام خلیفه الهی و جانشینی خود برگزید. (بقره: ۳۰) و امانت الهی به او سپرده شد. (احزاب : ۷۲) و در سوره مبارکه ( انسان : آیه ۳ و ۲) می خوانیم ما انسان را بینا و دانا ساختیم تا دعوت خدا بشنود و نشانه های او را در آفرینش ببیند ، همانا ما راه راست را به او نشان دادیم و اوست که یا سپاس می گذارد و یا ناسپاسی می کند و خداوند در آیه ۵۶ سوره مبارکه ذاریات، هدف از خلقت انسان را رسیدن به مقام عبودیت می خواند و در نهایت، مقصد انسان را به سوی خویش می داند.« انا لله و انا الیه راجعون» ( سوره بقره : ۱۵۶).
با توجه به سیر خلقت انسان که در قرآن کریم از آن یاد شده است و با توجه به ارزش وجودی انسان در پیشگاه خداوند ، بر ایشان واجب است در این سیر تکاملی ویژگی های وجودی ، نیازها و هدف خویش را به درستی بشناسد و با توجه به ویژگی ها ، نیازها و هدف والای خویش و با استمداد از نیروی عقل و شریعت ، خیر و شر خویش را شناسایی کند و ارزش هایی که او را در رسیدن به این هدف یاری می کند تشخیص داده و به آن ها عمل نماید و از ضد ارزش ها و رذایلی که او را از هدف یاد شده دور می سازد ، به حد نهایت پرهیز نماید.
لذا شناخت خود، می تواند یکی از منابع و محتواهای آموزش ارزش ها به شمار آید ؛ زیرا به گفته مرادی ( ۱۳۸۷) ارزش ها در رابطه با انسان هستند که معنا پیدا می کنند. پس با شناخت دقیق خود و شناخت ارزش وجودی خود، می توانیم ارزش ها و ضد ارزش ها را نیز شناسایی کنیم. انسان کامل انسانی است که با توجه به ماهیت وجودی خویش، ارزش های انسانی را بشناسد و آن ها را در وجود خویش رشد داده و متبلور سازد ، ارزش هایی همچون؛ اخلاص، اطاعت و بندگی ، اطاعت و عمل ، ایمان ، شکر ، استغفار ، ایثار ، جهاد ، حیاء و … .
۵-۴-۹٫جامعه:
صانعی (۱۳۷۲) جامعه را مجموعه ای از ارزش های اجتماعی، فرهنگی ، مذهبی ، اقتصادی و اخلاقی می داند که به نوبه ی خود در ساخت نظام ارزشی نقش بسزایی دارند ، وی ارزش ها را این گونه بیان می دارد: «نهادهای اجتماعی و قوانینی که بر پایه ی اخلاقیات مردم شکل می گیرند» ارزش های فرهنگی ، هسته ی اصلی حیات اجتماعی را به وجود می آورد. ارزش ها فرض ها و تصورات اصلی هستند که در هر فرهنگ، راجع به خوب و بد و امور ضروری و غیر ضروری وجود دارند. دین یکی از نهادهای بسیار مهم اجتماعی است و علاوه بر آن که شکل تفکر و رفتار « مذهبی» را تعیین می کند ، بر سایر نهادهای اجتماعی و بالنتیجه انواع رفتارها تاثیر می گذارد.
ارزش های اجتـماعی ممکن است به عنـوان غایت یا وسیـله بـرای رسیدن به سایـر ارزش ها مـورد
استفاده قرار گیرند.
لذا مربی می تواند از متن اجتماع و محیط طبیعی، محتوای آموزشی خویش را انتخاب نموده و تدریس نماید.
گَور ، سنگال ، باگاریا [۱۴]( ۲۰۱۰) معتقدند که ارزش انسان بستگی به مجموعه ی بزرگ تری دارد که در آن قرار گرفته است. از این رو برای شناخت ارزش های انسانی، ما نیازمندیم که «وجود انسان» را به همراه تمام آنچه که در این هستی وجود دارد و همچنین نقش «انسان» را در ارتباط با هر یک از واحدهای موجود در هستی مورد مطالعه قرار دهیم.
بِیلی[۱۵]( ۲۰۰۴ )محیط را که اعم از محیط طبیعی و محیطیست که توسط بشر ساخته می شود و همچنین روابط حاکم میان افراد به عنوان یک عامل مهم برای رشد و شکوفایی خودو دیگران و ساختن یک جامعه خوب می داند،وآن ها را منبعی می نامدکه می توان درآموزش ارزش از آن ها به عنوان محتواهای آموزشی استفاده نمود.
۵-۴-۱۰٫اسوه های جامعه و تاریخ:
از آن جایی که ارائه الگو موثرترین و موفق ترین روش تربیتی است ، قرآن کریم ، اسوه ها و الگوها و نمونه های عینی انسان های به کمال رسیده را معرفی می نماید که در راس همه ی آنان رسول گرامی اسلام (ص) به عنوان بهترین سرمشق و بهترین اسوه و الگو قرار گرفته است « و لقد کان لکم فی رسول الله اسوه حسنه». همه اینان مصداق های عملی در موقعیت های مختلف تاریخ و جامعه بوده و الگوهایی هستند که فراراه آدمی گذارده شده و در دوران های تاریک بشری درخشیده اند. در مکتب تعلیم و تربیت قرآن ، تبعیت از سیره ی پیامبران و این نمونه های بزرگ تربیتی با عمل به وظایف و احکام قرآن حکایتگرِ امکان عمل در واقعیت زندگی است ( فرهادیان، ۴۸۹:۱۳۷۸) .
زندگی پیامبران بزرگواری چون حضرت آدم (ع) ( آل عمران: ۲۳ ) ، ( بقره : ۳۴) ، حضرت ادریس (ع) ( مریم: ۵۷-۵۶) ، حضرت نوح (ع) ( یونس : ۷۱) ، حضرت هود (ع) ( اعراف : ۶۵) ، حضرت صالح (ع) (اعراف: ۷۳) ، حضرت ابراهیم (ع) (نساء : ۱۲۵، بقره : ۱۲۴) ، حضرت لوط (ع) (اعراف : ۸۰) ، حضرت ذوالقرنین (ع) ( کهف : ۸۴-۸۳) ، حضرت یعقوب (ع) (بقره: ۱۳۲) ، حضرت ایوب(ع) (انبیاء:۸۳)، حضرت شعیب (ع) ( اعراف : ۸۵) ، حضرت موسی و هارون (ع) (انبیاء : ۴۸ ، نساء : ۱۶۴) ، حضرت اسماعیل (ع) ( مریم : ۵۵-۵۴) ، حضرت الیاس (ع) ( صافات : ۱۲۵-۱۲۳) ، حضرت الیسَع (ع) (ص : ۴۸ ، انعام: ۸۶) ، حضرت ذوالکفل (ع) ( انبیاء : ۸۶-۸۵) ، (ص : ۴۸) ، حضرت لقمان (ع) ( لقمان : ۱۲) ، حضرت داوود (ع) ( ص: ۱۷، ص : ۲۶ ، انبیاء : ۱۰۵) ، حضرت سلیمان (ع) ( نمل: ۱۶) حضرت زکریا (ع) ( انبیاء: ۹۰-۸۹) ، یحیی (ع) ( مریم : ۱۵-۱۲ و ۷) حضرت عیسی (ع) ( آل عمران: ۵۹ ، نساء : ۱۵۹-۱۵۷) ، حضرت عزیز (ع) ( بقره : ۲۵۹) ، حضرت یونس (ع) ( صافات ۱۴۸-۱۳۹) ، حضرت محمد (ص) ( فتح : ۲۹ ، کهف : ۱۱۰، توبه : ۱۲۸ ، احزاب ، ۴۶-۴۵ ، احزاب : ۴۰ ، شوری : ۵۲ ، عنکبوت : ۴۸ ، ضحی : ۸ و ۶، شوری : ۱۵ ،توبه : ۱۲۸، آل عمران: ۱۵۹،طه : ۲-۱ ، قلم : ۴، مریم: ۱۶ ، آل عمران: ۴۵/۴۳- ۴۲ و ۳۷ ) .
زندگانی هر یک از این اسوه ها ، خود دفتری عظیم از محتواهای آموزش ارزش هاست و مربی می تواند از آن ها جهت آموزش ارزش ها استفاده کند ، فقط نیازمند این است که مربی با دقت و مطالعه ی کافی درباره ی ارزشِ مورد نظر، محتواهای لازم را انتخاب نموده و در آموزش خود از آن ها استفاده نماید.
۵-۴-۱۱٫رسانه های صوتی و تصویری:
جوادی یـگانه و عبداللهـیان( ۱۳۸۶:۲۳۵)در ارتبـاط با نقـش فیـلم ها بر تاثیر گذاری مثبت یا منفـی
روی افراد و به ویژه نسل جوان ، چنین بیان می دارند که امروزه بر سر این موضوع توافق شده که با آغاز به کار ِ تصاویر متحرک و فیلم ها توانسته اند آگاهی و دیدگاه بشر را به پدیده های اجتماعی گسترش یا تغییر دهند چرا که از کارکردهای اصلی فیلم و سینما آن است که به ما دیدگاه زیباشناسی خالص تر و دقیق تری از زندگی می دهد. فیلم ها هستند که می توانند طرح ها و الگوهایی برای صحبت ، حرکت ، ارتباطات اجتماعی و حتی فکر کردن خلق کنند ، آن ها نه تنها می توانند عشق ورزیدن ، خندیدن ، گریه کردن را نشان دهند ، بلکه می توانند نشان دهند چگونه خشمگین شویم ، تنفر بورزیم و انتقال بگیریم.
با توجه به تاثیر بسیار مهم رسانه های صوتی و تصویری و به ویژه فیلم ها بر روی افراد به ویژه بـرروی مخاطبین جوان ، می توان با انتخاب فیلم های مناسب که حاوی مضامین و محتواهایی از ارزش های اخلاقی یا دینی باشند ، این مفاهیم را به جوانان آموزش داد. در اجتماعِ خود هر روزه شاهد فیلم ها و سریال های جذاب و زیبایی هستیم که مخازن ارزشمندی از فضایل اخلاقی و دینی بزرگان مذهب ما را ارائه می دهند. بسیاری از برنامه های صوتی نیز می توانند با ارائه یک گفت و گوی مستقیم مخاطبان را تحت تاثیر قرار داده و تعالیم ارزشمندی را ارائه نمایند. پس به جرات می توان رسانه های صوتی و تصویری را به عنوان یکی از محتواهای آموزش ارزش ها نام برد.
یک محتوای روشن و با کیفیت به عنوان اصلی ترین ابزار کار مربی می تواندامر آموزش ارزش ها را تسهیل بخشیده و بر غنای آن بیافزاید، بدون در دست داشتن منبع و محتوایی که با تکیه بر آن بتوان آموزش ارزش ها را ارائه داد، عملا کار آموزش مختل می شود. در این فصل تلاش شد تا به بررسی و معرفی محتواهای مورد نظر، جهت آموزش ارزش ها پرداخته شود.
لازم به ذکر است که هر قدر هم محتواهای آموزشی مفید باشند، اگر با شیوه ای مناسب آموزش داده نشود، قدرت تاثیر گذاری آنها به شدت تنزل می یابد و در پاره ای از موارد هم اصلا اثر بخش نخواهند بود. ؛لذا بایستی کوشید تا این محتواها با استفاده از روش هایی مناسب و کارآمد ارائه گردند.
فصل ششم
نکات مرتبط با
روش های آموزشی
۶-۱٫مقدمه:
مبحث روش‌های آموزشی، یکی از اساسی‌ترین مباحث آموزش می‌باشد که لازم است به نحو شایسته‌ای مورد توجّه قرارگیرد .
شعبانی(۱۳۸۴: ۱۸۶) معتقد است که در فعالیت‌های آموزشی معلم باید تلاش کند تا با بهره جویی از روش‌ها و وسایل مختلف، شرایط لازم را برای کسب دانش‌ها، نگرش‌های مطلوب شاگردان را فراهم سازد.
بعد از اینکه رئوس مطالب آماده شد و در طرح درس ثبت شد باید روش های مناسب ، انتخاب و شناسایی شود برای این منظور باید به پیشنهادات ارائه شده در مورد انتخاب روش ها یا تکنیک های آموزشی باید توجه نمود.
۶-۲-نکات لازم جهت انتخاب روش های آموزش:
۶-۲-۱-برآورد زمان :
برآوردی از زمان مورد نیاز برای پوشش هر عنوان یا موضوع مهم مطرح شده در رئوس مطالب باید انجام گیرد. این برآورد باید بر اساس میزان مطالب آموزشی برای هر عنوان و روش انتخاب شده باشد. برآورد زمان این اطمینان را خواهد داد که دوره ی آموزشی در زمان مقرر پوشش داده خواهد شد و روی بعضی از موضوعات به اندازه موضوعات دیگر تاکید نمی شود (عزیزی ،۱۳۸۷ :۶۸) .
۶-۲-۲-منابع آموزشی مورد نیاز:
منابع آموزشی که برای اجرای آموزش و رسیدن به اهداف مهم هستند باید با دقت شناسایی شوند. این منابع شامل تسهیلات و امکانات ضروری و مواد و وسایل آموزشی مورد نیاز هستند. مواد آموزشی از قبیل اورهد، تصاویر ، اسلاید ، نوارهای ویدیویی ، پوستر جزوات آموزشی و غیره از جمله این موارد هستند(همان:۶۸).
۶-۲-۳-تکالیف فراگیر:
در این بخش ، فعالیت ها و تکالیفی که فراگیران برای یادگیری و رسیدن به اهداف آموزشی باید انجام دهند مشخص می گردند .اگـر این تکالیف مشخص شده باشد هیـچ یک از آموزش دهنـده
وآموزش گیرنده در حین اجرا وکاربرد روش دچـارسر درگمی نمی شوند و از طرفی با ایـن امر به
برآورد تا حدود زیادی به زمان مورد نیاز برای آموزش هم کمک میکند.
۶-۲-۴-تناسب روش ها با هدف:
مهم ترین معیار روش مناسب عبارت است از تناسب روش با هدف و تناسب مجموعه روش ها با مجموعه اهداف مورد نظر در برنامه ی درسی.

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  fumi.ir  مراجعه نمایید.

مدیر سایت