تجمل گرايي در لغت و اصطلاح

تجمل گرايي، اصطلاحي است مرکب از دو واژه «تجمل» و «گرايي»؛ تجمّل به معناي زيور بستن، آذين کردن، خودآراستن، مال و وسايل گرانبها داشتن، خودآرايي، جاه و جلال، خدم و حشم و … آمده است.[1]  بنابراين تجمل در لغت به معناي خود را زينت‌دادن و آراستن است و به صورت اسمي به معناي وسايل آرايش و آن‌چه موجب نشان دادن شأن و شكوه باشد، به کار مي­رود. [2]استاد شهيد مطهري نيز در معناي تجمل قائل است که تجمل همان خود را زيبا کردن است و حديثي داريم که «إِنَّ اللَّهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ الْجَمَال» [3]خداوند زيباست و زيبايي را دوست دارد.

و گرايي به معناي «آهنگ کردن، ميل و رغبت کردن».[4] با توجه به اين تعبيرها، تجمل‏گرايي به معناي رغبت کردن به تجملات وتوجه به ظواهر زندگي است.  مي توان گفت توجه مفرط به ظواهر زندگي و خروج از حد اعتدال در استفاده از وسايل دنيوي، تجمل گرايي ناميده مي شود که ريشه در اسراف دارد که براي روشن شدن مطلب به توضيح اين مفاهيم مي پردازيم.

1-15 افراط

راغب اصفهاني مي گويد : فرط به معني تقدم و جلو افتادن است و افراط عبارت است از زياده روي کردن در جلو افتادن و تفريط کوتاهي کردن است .[5]

در فرهنگ معين آمده است فرط: گذشتن از حد، تجاوز کردن، پيش دستي کردن.[6]  

نتيجه ي افراط و زياده روي در اموري که اسلام سفارش به اعتدال و ميانه روي نموده است، خروج از مرز اعتدال بوده و همواره به صورت صفت منفي به کار مي رود.   

1-16 حد

حد عبارت است از مانع بين دو چيز كه از اختلاط آن دو جلوگيري مي نمايد. [7] به تصريح راغب علت تسميه حدّ زنا و حدّ خمر آنست كه مرتكب را از ارتكاب جديد باز ميدارد و نيز ديگران را از ارتكاب آن منع ميكند. [8] خداوند در قرآن مي فرمايد: «تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلا تَقْرَبُوها [9]؛ آنهاست مرزهاي خدا پس بآنها نزديك نشويد. »

مراد از حدود اللّه احكام خداست اعمّ از محرّمات و واجبات كه بايد بمحرّمات نزديك نشد و از واجبات تجاوز نكرد .

حد در مورد مصارف شخصي ، امري است بسته به اعتبار عرفي و بر همين اساس وضعيت افراد نسبت به هم در اين مورد متفاوت است ؛ به عبارت ديگر حد مجازي که عرف اجتماعي براي مصارف شخصي و خانواده تعيين مي کند، بلکه به اندازه ي تفاوت هاي مالي و موقعيت هاي اجتماعي افراد متفاوت است و لذا ممکن است مصرف مقدار معيني از مال ، در يک مورد از شخصي اسراف باشد ؛ در حالي که مصرف همان مقدار در آن مورد ، براي شخص ديگري که از وضع مالي و موقعيت اجتماعي بالاتري برخوردار است ،اسراف نباشد . حضرت صادق (ع) در حديثي فرمودند: «رُبَّ فَقِيرٍ أَسْرَفُ مِنْ غَنِيٍّ فَقُلْتُ كَيْفَ يَكُونُ الْفَقِيرُ أَسْرَفَ مِنَ الْغَنِيِّ فَقَالَ إِنَّ الْغَنِيَّ يُنْفِقُ مِمَّا أُوتِيَ وَ الْفَقِيرَ يُنْفِقُ مِنْ غَيْرِ مَا أُوتِيَ[10]؛ چه بسا فقيري که اسراف پيشه تر از ثروتمند است . عرض شد : چگونه ؟ حضرت فرمودند : ثروتمند از آنچه دارد ، خرج مي کند و فقير بدون تمکن مالي اضافه بر شأن خود انفاق مي نمايد . »

اما قانون شرعي و يا حدي که براساس موازين عقلي تعيين و تحديد مي شود ، درهر شرايط و در مورد هر شخصي يک نواخت و ثابت است و با اختلاف حال و شرايط زماني و اجتماعي مصرف کننده تفاوت پيدا نمي کنند ؛ بدين معنا که خرج مال در راه گناه به هر اندازه و ازهر کس در همه ي زمان ها و مکان ها ، اسراف و حرام است ؛همچنان که اتلاف و ضايع کردن ثروت به هر مقدار و با هر موقعيت اقتصادي و اجتماعي ، مصداقي از اسراف خواهد بود .

[1] فرهنگ فارسي، محمد معين، ج 1، تهران: اميرکبير، 1371، ص 1032.

[2] لغت‏نامه دهخدا، علي اکبر دهخدا، پيشين ، ج 14.همچنين ر.ک: دانشنامه جهان اسلام، زير نظر غلام‌علي حداد عادل، بنياد دائرةالمعارف اسلامي، چاپ اوّل، 1380، ج6، ص595

[3] محمدبن يعقوب كلينى،فروع كافى،  ج 6، چاپ دوم، تهران: دارالكتب الاسلاميه، 1362ص 438.

[4]  فرهنگ فارسي، محمد معين، ج 1، تهران: اميرکبير، 1371، ص 862.

[5] راغب اصفهاني، پيشين ، ص: 631

[6] محمد معين ، فرهنگ فارسي ، پيشين ، ج 2، ص 2520

[7] راغب اصفهاني، پيشين ، ص: 221.

[8]  همان

[9]  بقره/187

[10]شيخ حر عاملى، وسائل الشيعه ، ج : 9 ،  چاپ پنجم، بيروت: دار احياء التراث العربى، 1402ق،  ص : 243

لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

نظر اسلام درباره تجمل گرايي

Published on :Posted on