۲-۱-۳-۱) بانکداری  الکترونیک و سیرتحول اون در ایران

رشد و گسترش روز افزون فناوری ارتباطات، انقلابی رو در ابعاد جور واجور زندگی آدما و کارکرد سازمانها ایجاد کرده. این فناوری روشای کارکرد و نگاه افراد، سازمانها و دولتها رو از این رو به اون رو ساخته و باعث ایجاد صنایع نوین، مشاغل جدید و خلاقیت در انجام امور شده. ظهور پدیده هایی چون کار و کاسبی الکترونیک، تجارت الکترونیک و بانکداری الکترونیک از یافته های کلی نفوذ و گسترش فناوری اطلاعات در بعد اقتصادیه. کشور ما در میدون حضور و به کارگیری تجارت و بانکداری الکترونیک، کشوری جوونه و تا رسیدن به وضعیت مطلوب رو ه درازی در پیش رو داره.

خلاقیت

قانون تجارت الکترونیک در دی ماه سال ۱۳۸۲ تصویب شد. در مورد بانکداری الکترونیک تا الان فعالیتهای گسترده ای انجام شده، اما نبود بعضی زیر ساختها در ابعاد جور واجور موجب کندی این فعالیتها شده. در این مقاله تلاش شده تا ضمن ارائه مفاهیم و تعاریف، ویژگیها و چیزای مهم تجارت و بانکداری الکترونیک، وسیله ها و کانالای بانکداری الکترونیک معرفی شه و وضعیت هر یک به صورت خلاصه بررسی بشه.

دسترسی تعداد خیلی از مردم جهان به شبکه جهانی اینترنت و گسترش ارتباطات الکترونیک بین افراد و سازمانهای جور واجور از راه دنیای مجازی، بستری مناسب واسه ایجاد مراودات تجاری و اقتصادی جفت و جور کرده. تجارت الکترونیک کلی ترین نتیجه کار به کارگیری فناوری در زمینه های اقتصادیه.

اقتصاد

به کار گیری این فناوری موجب پیشرفت تجارت، آسون کردن ارتباطات عوامل اقتصادی، جفت و جور کردن امکان فعالیت واسه بنگاهای کوچیک و متوسط، ارتقای بهره وری، کاهش هزینه ها و صرفه جویی در زمان شده. فناوری ارتباطات و اطلاعات امکان افزایش توانایی رقابت پذیری بنگاهها رو جفت و جور ساخته و هم اینکه به ایجاد مشاغل جدید منجر شده.

اقتصادی

یکی از وسایل لازم واسه تحقق و گسترش تجارت الکترونیک ، وجود سیستم بانکداری الکترونیکه که همگام با سیستم های جهانی مالی و پولی عمل و فعالیتهای مربوط به تجارت الکترونیک رو آسون کنه. واقعا می توان گفت که اجرا تجارت الکترونیک ، نیازمند تحقق بانکداری الکترونیکه.

به خاطر همین، به کار گیری سیستمای الکترونیک در موسسات مالی و اعتباری جهان به سرعت رو به گسترش بوده و تعداد استفاده کنندگان از خدمات بانکداری الکترونیک روز به روز در حال افزایش هستن.

براساس گزارش تحقیقاتی موسسه Data Monitor (از مراکز برجسته موشکافی اطلاعات بانکداری در اروپا) آمار استفاده کنندگان از سیستم های بانکداری الکترونیک در هشت کشور فرانسه، آلمان، ایتالیا، هلند، اسپانیا، سوئد، سوئیس و انگلیس از ۵/۴ میلیون نفر در سال ۱۹۹۹ به حدود ۲۲ میلیون نفر در سال ۲۰۰۴رسیدهه. در سال ۲۰۰۵ بیشتر از ۷۵ درصد شرکتای فعال در کشورای پیشرفته دست کم از یکی از خدمات بانکداری الکترونیک استفاده می کنن. میشه گفت که امنیت حساب کاربران ، مکان مراجعه به بانک در هر زمان ومکان ، باعث رشد و پویای اقتصادهرکشور می شه .

فرانسه

۲-۲) مدلهای بانکداری الکترونیکی

۲-۲-۱) بانکای الکترونیکی

در واقع موسسه ایه که فقط روی اینترنت هست و دارای هیچ گونه شعب فیزیکی نیس.

۲-۲-۲) شعبات الکترونیکی

در این مدل بانکای معمولی و رایج ، خدمات بانک الکترونیکی رو به کاربران خود ارائه میدن.دلیل وجود این مدل اینه که همه کاربران اینترنت و مشتریان بانکا از خدمات بانکای الکترونیکی استفاده نمی کنن بنابر این وجود بانکای قدیمی هنوز تا یه مدت نیاز به نظر می رسه .

که استفاده ازمدل دوم بهتره چون بحث امنیت رو از دید کاربران بهتر می تونه پوشش دهد پس مراجعین بیشتری داره که در آخر سود بیشتر رو در بر داره و بانک رو به اهداف نزدیک تر می کنه.

۲-۲-۳) شکل های جور واجور خدمات بانکداری الکترونیکی

بانکداری الکترونیک شامل سیستم هاییه که مشتریان موسسات مالی رو قادر می سازه تا در سطح اطلاع رسانی، رابطه و ترکنش از خدمات و سرویسای بانکی استفاده کنن:

  • اطلاع رسانی

این سطح ابتدایی ترین سطح بانکداری اینترنتیه. بانک اطلاعات مربوط به خدمات و عملیات بانکی خود رو از راه شبکه های عمومی یا خصوصی معرفی می کنه.

  • ارتباطات

این سطح از بانکداری اینترنتی امکان انجام مبادلات بین سیستم بانکی و مشتری رو جفت و جور می آورد. خطر این سطح در بانکداری الکترونیک بیشتر از راه سنتیه و کنترلای مناسبی رو واسه نبود دسترسی به شبکه اینترنت بانک و سیستمای رایانه ای نیاز داره.

نوعای جورواجور بانکداری الکترونیک عبارتند از:

  • بانکداری اینترنتی
  • بانکداری بر اساس گوشی موبایل و فناوریای مربوط به ان
  • بانکداری تلفنی
  • بانکداری بر اساس نمابر
  • بانکداری بر اساس دستگاه های خودپرداز
  • بانکداری بر اساس پایانه های فروش
  • بانکداری بر اساس شعبه ای الکترونیکی
  • واسه سرویس دهی بانکداری الکترونیک کانالای زیادی هست که بعضی اونا عبارتند از:
  • رایانه های شخصی
  • کیوسک
  • شبکه های مدیریت یافته
  • تلفن ثابت و همراه
  • دستگاه های خودپرداز
  • پایانه های فروش

در روش شبکه های مدیریت یافته، بانکا واسه رابطه با مشتریان خود از شبکه هایی که ایجاد شده، استفاده می کنن. در روش اینترنت با رایانه های شخصی بانک از راه ایجاد یه پایگاه اینترنتی و معرفی اون به مشتریان با اونا رابطه دوطرفه برقرار کرده و ارائه خدمت می کنه. در روش بانکداری تلفنی، تلفن (مثل تلفن ثابت و همراه) وسیله ارتباطی بانک با مشتریان خود بوده و از این روش خدمات بانکی عرضه می شه. با بهره گرفتن از ماشینای خودپرداز هم بانکا می تونن خدمات متنوعی مثل برداشت نقدی، سپرده گذاری، انتقال وجه، پرداخت صورت حساب، قبوض و چیزای دیگه ای به جز اینا رو به مشتریان خود ارائه بدن.

  • تراکنش

این سیستم متناسب با نوع اطلاعات و ارتباطات خود از بالاترین سطح خطر برخورداره و با یه سیستم امنیتی کنترل شده میتونه، ارسال چک، انتقال وجه و گشایش حساب رو انجام بده. در سطح تراکنشی که بالاترین اندازه خطر رو هم داره، مشتری میتونه تا به طور واقعی بانکداری الکترونیکی رو تجربه کنه و از سرویسایی مانند انتقال وجه و پرداخت قبوض بهره مند شه. بانکداری الکترونیکی به دو روش هزینه های یه بانک رو کم می کنه که شامل کاهش “هزینه پردازش تراکنشا ” و کاهش تعداد شعب لازم واسه ارائه سرویس مناسب به مشتریان بانکه. و مهم ترین زیرساختای لازم جهت بانکداری الکترونیکی رو مخابراتی، امنیتی، حقوقی و بانکی، فرهنگی و انسانی هستن.

  • امضای دیجیتال یا امضای الکترونیک

در تجارت الکترونیک مانند هوا واسه انسانه. به زبون ساده، امضای الکترونیک، امضاییه که بر خلاف رویت نبودن، قابل اثباته. واسه گسترش تجارت و بانکداری الکترونیکی در ایران، مشکلاتی مانند تحریمای بین المللی و اجرایی شدن امضای دیجیتال هست. امضای دیجیتالی به خاطر پرداخت قبوض و نقل و انتقالات مالی استفاده میشن که به دلیل نبود امنیت کافی، بانکا به جزد یه بانک قادر به اجرایی کردن امضای دیجیتالی نیستن. ایجاد امنیت در دنیای مجازی بسیار اهمیت داره، طوری که باید کلیه امکانات قانونی و حقوقی در کنار امکانات فنی استفاده کرده شه تا از جرایم مجازی جلوگیری کنه.

قوانین امضای الکترونیکی طبق قانون تجارت الکترونیک

امضای الکترونیکی مطمین: امضایی الکترونیکیه که برابر با ماده(۱۰) این قانون باشه.

ماده۱۰ امضای الکترونیکی مطمین باید دارای شرایط زیر باشه:

الف) نسبت به امضاءکننده منحصر به فرد باشه.

ب) هویت امضاءکننده داده پیام رو معلوم کنه.

ج) به وسیله امضاءکننده و یا تحت اراده انحصاری ایشون صادر شده.

طوری به یه داده پیام وصل شه که هر تغییری در اون داده پیام قابل تشخیص و کشف باشه.

کلا بانکداری الکترونیک رو به شکل های جور واجور زیر تقسیم کرد : (central bank ,2002)

  • بانکداری خونگی

مشتریان بانکا از راه رایانه های شخصی و با بهره گرفتن از مودم [۱] و هم اینکه یه خط تلفن میتونن به اطلاعات رایانه مرکزی بانکا در اینترنت و یا اینترانت دسترسی پیدا کرده و اون وقت عملیات بانکی خود رو بکنن. یعنی بانکداری خونگی یعنی انجام تقریباً کلیه عملیات بانکی از راه رایانه های شخصی موجود در منازل و با بهره گرفتن از خطوط مخابراتی.

  • بانکداری از راه دور [۲]

شتاب در رشد بانکداری از راه دور، از سالهای ۱۹۸۰ به بعد با بهره گرفتن از تلفنای همراه در دنیا شروع شد. این رشد واقعا با گسترش شبکه های بی سیم [۳]و تلفنای همراه[۴] ، و توانایی وصل شدن تلفنای همراه به اینترنت موجب گردید تا مشتریان بانکا از هر نقطه ای امکان دسترسی به حسابای خود در بانک رو داشته باشن و بتونن عملیات بانکی خود رو بکنن و پدیده جدیدی بنام بانکداری از راه دور رو بوجود بیارن .

  • بانکداری اینترنتی

بانکداری اینترنتی رو میشه به معنی انجام کلیه عملیات بانکی از راه سایت ایجاد شده به وسیله بانک در اینترنت دونست .(Furst,2000)

به دلیل استفاده زیاد از بانکداری الکترونیک در کشور ایرن مخصوصا بانکداری اینترنتی بانک ملت مختصری از بانکداری اینترنتی در زیر ارائه می شه:

ایران مانند دیگه کشورها، دارای شرکتای بسیاریه که واسه پیشرفت بازار خود به اینترنت وابسته ان. هدف بیشتر این شرکتا از پایگاه هایی که در اینترنت ایجاد می کنن، به درستی توسع صادراته. اما تجارت الکترونیک در ایران در مرحله کودکی و نوپاییه و نیاز به مراقبت و پشتیبانی خیلی از طرف دولت داره. با وجود اینکه الکترونیکی کردن فعالیتای بانکی و پرداخت قبوض از راه خودپردازها واسه بهتر شدن وضعیت سرویس دهی به مشتریان صورت گرفته اما در ایران این به دلیل بعضی مشکلات ساختاری و نبود بسترسازیای مناسب جهت پریشونی و گیجی و نارضایتی مردم شده (هر چند که روز به روز در حال پیشرفت و بهتر شدنه). بانکداری اینترنتی به عنوان یه موضوع جدید و جذاب با وسعت و پهنای خیلی از تحقیقات روبروس و در آینده گسترده تر از این می شه. مهم ترین مسایلی که در ایران واسه اجرا بانکداری سیار باید در نظر گرفته شن عبارتند از:

  • پیشرفت و ارتقا زیرساختای مخابراتی از جمله راه اندازی شبکه GPRS سریع
  • رعایت استانداردهای بین المللی
  • استفاده سیستمای پرداخت سیار
  • کاهش هزینه ها و سرویس دهی خاص به مشتریان موبایل
  • تربیت نیروی متخصص در مورد طراحی
  • آموزشای فنی و کاربردی واسه پرسنل شبکه های تجارت سیار و هم واسه کاربران این خدمات.
  • تنظیم و تصویب قوانین حقوقی به خاطر پشتیبانی از مشتریان و کاربران و اجرای درست بانکداری سیار
  • ایجاد امنیت در ارتباطات موبایل و بقیه وسایل ارتباطی سیار که این عوامل می تونن در جلب اعتماد مردم اثر به سزایی داشته باشه. یکی از مسایل مهم در بانکداری سیار، امنیت اون هستش که با بهره گرفتن از استانداردهای امنیت در شبکه GPRS میشه اون رو درست کرد.

تجارت الکترونیک و بانکداری اینترنتی از جمله مسایل به روز دنیاس که دامنه تحقیقاتی زیادی رو می خواد. از مهم ترین یافته های حاصل از راه اندازی سیستمای گسترده بانکی میشه به افزایش اندازه رضایت مندی مشتریان با سرویس دهی جورواجور بهبود بهره وری و کارایی منابع انسانی مدیریت منابع و هزینه ها و هم اینکه ایجاد پیروی و برابری روز افزون تری با قوانین داخلی و خارجی اشاره کرد. علاوه بر این ارتقای توانایی جواب گویی به نیازای مشتریان و بانکا، امکان رهگیری و پیگیری مشتریان، اسناد و هم اینکه افزایش سرعت پاسخگویی و تسریع عملیاتا از جمله بقیه امتیازات سیستمای گسترده بانکیه. اما در کشور ما با در نظر گرفتن بعضی مشکلات در خدمات رسانی به شهروندان خصوصاً در شهرهای بزرگ ضرورت راه اندازی و ارتقای سیستمای گسترده بانکی دیده میشه. که در این مورد ایجاد دولت الکترونیک به شکل درست و درست، خود هم نیازمند آموزش همه مردم در جهت آشنایی با وسایل ارتباطی ربط داره.

  • تلفن بانک

الان بانکا با نصب برده های الکترونیکی روی تلفنبانک روی رایانه های مرکزی شبکه های داخلی و شبکه های متمرکز، امکان پاسخگویی خودکار به مشتریان رو جفت و جور کردن، کاربران با در اختیا داشتن تلفنای مجهز به سیستم تن از راه ایجاد رابطه با تلفنبانک امکان دریافت صورتحساب و باخبر شدن از موجودی حساب خود رادارند.

  • بانکداری از راه تلویزیون کابلی

در روش بانکداری از راه تلویزیون کابلی، با بهره گرفتن از یه سیستم کنترل از راه دور و انتخاب کانال تلویزیونی مربوط به بانک، مشتریان میتونن خیلی از عملیات بانکی رو که از راه تلفن عادی انجام می شه پیگیری و به انجام برسانند (حسنزاده، ۱۳۸۲).

  • دستگاه خودپرداز

یکی دیگه از روشای نوین در بانکداری الکترونیک، به کار گیری دستگاه خودپردازه. انجام خیلی از امور بانکی، از راه خودپرداز شدنیه. با در نظر گرفتن اینکه شخص با در دست داشتن کارت خود و با وارد کردن شماره رمز، باید در محل دستگاه حضور داشته باشه، موراد ایمنی اون کمتر روش زوم شده.

  • اطلاع رسانی از راه تلفن و فاکس

یکی دیگه از خدمات ۲۴ ساعته بانکداری الکترونیک به کار گیری تلفن بانکا و دریافت ایمیل از بانکداری الکترونیک به افراد حقیقی و حقوق بانکا در هر لحظه از شبونه روزه.

  • بانکداری بر اساس گوشی موبایل [۵]

سامانه ایه که از راه  گوشی موبایل می توان عملیات بانکی خود رو انجام داد. در این سامانه با نصب یه نرم افزاربر روی گوشی موبایل بدون مراجعه به بانک و در هر ساعتی از شبونه روز می توان عملیاتی مثل دریافت موجودی حساب، انتقال وجه و پرداخت قبوض رو انجام داد.

  • پایانه های فروش[۶]

پایانه فروش یا همون  POS، دستگاهیه که واسه پرداخت هزینه خرید و بدون نیاز به پول نقد و با بهره گرفتن از کارت بانکی مورد استفاده قرار می گیرد.

از روشای دیگه در بانکداری الکترونیکی، دستگاه فروش نقطه ایه که به طور وسیع در فروشگاه ها و مراکز خدماتی مورد استفاده قرار میگیره. در این روش، مشتری با بهره گرفتن از کارت هوشمند و قرار دادن اون در دستگاه و با وارد کردن رمز خود، میتونه واسه خرید کلیه جنسا و خدمات خود به جای پول نقد از کارت استفاده کنه (ناظمی، مرتضوی، راحتی، ۱۳۸۴).

  • وب کیوسکایی که توانایی پردازش کارتای اعتباری رو دارن و جهت سرویس دهی شهروندی که نیاز به پرداخت مبلغی دارن استفاده می شن.

کیوسک همگانی اینترنت نوع خاصی از ایستگاه اطلاع رسانی الکترونیکیه که به شبکه الکترونیکی متصله. استفاده کنندگان می تونن در این ایستگاه ها کارایی مثل خوندن نامه های الکترونیکی ، گردش در وب و پرداخت الکترونیکی از طریقکارتهای عضو شتاب رو بکنن.

بیشتر، کیوسک های اینترنت رو می توان در محل های عمومی مثل پایانه های مسافری، فرودگاه ها و ساختمانای دولتی و … دید و مورد استفاده قرار داد.

[۱] . Modem

 

[۲] . Remote-Banking

[۳] . Wireless

[۴] . Mobile Telephone

[۵] . Mobile banking

[۶] . point of sale