دانلود پایان نامه

فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه ی تحقیق

۲-۱- اصول فیزیکی آب و تمرین:
در زندگی ماشینی امروزی با پیشرفت تکنولوژی جوامع، حرکت و فعالیتهای بدنی جهت تأمین و حفظ سلامت جسمی و روانی افراد روزبه روز بیشتر احساس می گردد و بهترین نوع تمرینات آنهایی هستند که تمام سیستمهای ضروری و حیاتی بدن را به کار و فعالیت واداشته و تقویت می کنند. باید اذعان داشت که آب درمانی یکی از بهترین درمانهایی است که این خواسته را تأمین می نماید. آب درمانی بر قدرت شفابخشی آب دلالت دارد. قدمت استفاده از آب درمانی به ۲۴۰۰ سال پیش از میلاد بر می گردد (کارل، ۲۰۰۳). بسیاری از متخصصان آب درمانی دریافته اند که آب درمانی برخلاف دیگر عوامل دارویی، ویژگیهای چشمگیری دارد. کاربرد آب درمانی بعنوان یک ابزار درمانی را نخستین بار بقراط در بین سالهای ۳۵۷ تا ۴۵۰ پیش از میلاد توصیف کرد (بندر و همکاران، ۲۰۰۲).
برای استفاده بهینه از آب درمانی، آب درمانگر باید چگونگی اثر آب بر بدن و حرکت در آب را بداند، اگرچه اصول ریاضی قابل ملاحظه ای وجود دارد، اما ما در اینجا روی محاسبات ریاضی آن تأکید نمی کنیم. اما برای کسی که می خواهد در آب تمرین دهد، فهم کلی از مناسبات ورزشی در آب لازم و ضروری به نظر می رسد.
اگرچه آب و هوا هر دو جزء سیالات هستند، آنها دارای خواص متفاوت بوده و نقش جداگانه ای در حیطه ای توانبخشی ایفا می کنند. آب یک رسانای مایع است که می تواند زیر ۳۲۰ فار نهایت (F) و ۰۰ سانتیگراد (C) به حالت جامد درآید و بین ۳۲۰F تا ۲۱۲۰F (00C تا ۱۰۰۰C) به حالت مایع باشد و بالای ۲۱۲۰F یا ۱۰۰۰C بصورت گاز درآید. از آنجا که خصوصیات مولکولی آن تغییر می یابد، خواص سیالی آن هم مطرح می شود.
آب درمانی می تواند برای افرادی که ناراحتی های استخوانی، عضلانی دارند بسیار مفید واقع شود. در تمام روشهای آب درمانی باید دو فاکتور مهم درنظر داشت، پاسخ فیزیولوژیکی بدن در حالت غوطه ور شدن در آب و خواص فیزیکی آن.
طرح برنامه ی آب درمانی باید درک درستی از این اصول داشته باشد، زیرا این اصول اثر خاصی بر روی هر تمرین دارند. برای مثال وقتی ما یک پایمان را ازروی زمین بلند می کنیم به ندرت مقاومت هوا را درنظر می گیریم و پذیرفته ایم که تمام مقاومت بر روی پای ما در اثر نیروی جاذبه ایجاد می گردد. در حالیکه، هنگام انجام این عمل در آب نیروی شناوری در جهت عکس نیروی جاذبه عمل می کند، بنابراین بخش اعظم مقاومت در برابر حرکت از مقاومت آب ناشی می شود نه ازوزن پا. با درنظرگرفتن خواص فیزیکی آب که دراین فصل مورد بحث قرار می گیرد، طراح برنامه ی تمرینی آب درمانی باید قادر به طراحی منطقی یک روش تمرینی بی خطر و مؤثر باشد.
۲-۱-۱- چگالی نسبی (وزن مخصوص):
چگالی نسبی یکی از خواص ماده است که تعیین می کگند چه ماده ای شناور خواهد ماند. واژه های چگالی نسبی و وزن مخصوص مترادف هم هستند. چگالی نسبی یک ماده عبارت است از نسبت وزن آن ماده به وزن آب هم حجم آن. اگر این مقدار از یک بیشتر باشد آن ماده در آب فرو می رود و اگر کوچکتر از یک باشد شناور خواهد ماند و اگر مساوی با یک باشد آن ماده درست در زیر سطح آب شناور خواهد ماند.
وزن مخصوص همچنین میزان حجمی از ماده را که زیر آب شناور است نشان می دهد. چگالی نسبی بدن به ترکیبات آن بستگی دارد. وزن مخصوص چربی، استخوان و توده ی عضلانی بدون چربی به ترتیب ۸/۰، ۲۵/۱ تا ۵/۱ و ۱ می باشد. در نتیجه افراد لاغر تمایل دارند در آب فرو روند و افراد چاق تمایل به شناور ماندن دارند (جیمز هی، ۱۹۹۳). وزن مخصوص یک فرد لاغر می تواند به زیادی ۱/۱ باشد و وزن مخصوص یک فرد چاق کمی بیشتر از ۹۳/۰ می باشد.از آنجا که وزن مخصوص افراد بطور متوسط کمتر از یک می باشد اغلب افراد در آب شناور می مانند (هریسن و دیویس، ۱۹۸۸).
۲-۱-۲- شناوری:
اصل ارشیمدس می گوید: هنگامی که کل با بخشی از بدن در یک مایع فرو رود، نیرویی برابر با وزن مایع جابجا شده به سمت بالا به آن وارد می آورد بنابراین یک ماده با چگالی نسبی کمتر از یک شناور خواهد شد. برای اینکه وزن ماده کمتر از آب جابجا شده است (Hauglum A.P، ۲۰۰۱).
مرکز شناوری، مکانی است که نیروی شناوری روی بدن عمل می کند. در آب دو نیروی مخالف برهم عمل می کند. نیروی شناوری نیروی رو به بالا، و نیروی جاذبه نیروی رو به پایین می باشد. هرکدام از این نیروها یک مرکز تعادل دارند که هر وقت بدن شناور به تعادل می رسد مرکز شناوری و مرکز نیروی جاذبه در راستای هم قرار می گیرند. نیروی شناوری می تواند کمکی، حمایتی و یا مقاومتی باشد. این نیرو برای هر حرکتی که به طرف سطح آب باشد نیروی کمکی و برای هر حرکتی که به عمق آب باشد مقاومتی است. (برودی، ۲۰۰۱).
۲-۱-۳- فشار هیدرواستاتیک:
قانون پاسکال بیان می کند که اثر فشار سیال بر یک جسم که در آن فرو برده می شود در همه ی سطوح جسم به طور مساوی اعمال می گردد (شکل ۲-۱). فشار نسبت مستقیم هم با عمق و هم با میزان چگالی سیال دارد. فشار پایه ۱۴/۷ psi (فشار اتمسفریک) در سطح آب می باشد که با افزایش عمق آب ۰/۴۳psi به ازای هر فوت افزایش می یابد. در آب فشار مستقیماً نتیجه وزن خود آب و ناشی از تراکم وزن آب می باشد. آبی که در سطح است بر آبی که در زیر قرار دارد فشار وارد می کند به همین دلیل لایه های بالاتر به لایه های پایین تر فشار وارد می کنند. این نیرو که ناشی از وزن ستونی آب است فشار هیدرواستاتیک خوانده می شود (۲۰۰۰,Fritz.J , Schre3per. R.W) فشار هیدرواستاتیک با تمایل خون برای تجمع در قسمت های پایین تر بدن مقابله می کند که به کاهش تورم غیر ضروری کمک می کند. فشار هیدرواستاتیک همچنین به ثبات مفصل ناپایدار کمک می کند.

شکل۲-۱- فشار اعمال شده به بدن در داخل آب در حالیکه سر بیرون از آب است.
۲-۱-۴- مقاومت سیال:
مقاومت در برابر حرکت در داخل یک سیال به علت اصطکاک بین مولکول های آن است که به عنوان ویسکوزیته شناخته می شود. وقتی این سیال مورد نظر هوا باشد مقاومت بسیار ناچیز بوده و معمولاً نادیده گرفته می شود. در حالیکه در آب چندین نیرو وجود دارد که ایفای نقش می کنند. ویسکوزیته بر شخصی یا جسمی که درداخل آب درحال حرکت است تأثیرمی گذارد و هنگامی که مولکول های آب به سطح آن جسم برخورد می کنند به عنوان نیروی مقاوم عمل میکند. پیوستگی نیروی کشش بین مولکول های مجاور یک نوع ماده ی یکسان می باشد. نیروی چسبندگی ، نیروی کششی بین مولکول های مجاور انواع مواد مختلف می باشد. کشش سطحی ، نیروی کششی بین مولکول های سطح یک سیال است. اگر بدن کاملاً در زیر آب حرکت کند به عنوان یک فاکتور درنظر گرفته نمی شود اما هنگامی که با سطح آب برخورد کند یک فاکتور مهم به حساب می آید.
وقتی دمای آب افزایش می یابد ویسکوزیته آن کاهش می یابد، زیرا مولکول های آن از هم دور می شوند. این برای عضلات کوچک ضعیف و مفید است. به هرحال ویسکوزیته بعنوان عامل مقاوم در برابر حرکت عمل می کند، زیرا مولکولهای یک سیال تمایل به چسبیدن به سطح جسم در حال حرکت در داخل آب دارند. این نیروی مقاومت تحت عنوان کندساز شناخته می شود و باید در طول پیشرفت دریک برنامه تمرین آب درمانی در نظر گرفته شود.
۲-۱-۵- کشش:
کشش مقاومت بدن درحال حرکت در داخل سیال می باشد. سه نوع کشش وجود دارد؛ کشش شکلی، کشش موجی و کشش اصطکاکی.
کشش شکلی، به اندازه و شکل جسم برمی گردد، هرچه جسم کوچکتر و دارای شکل نوک تیز یا گردتری باشد، کشش آن نیز کمتر است، هرچه شکل آن بزرگتر باشد و دارای شکل نامنظم تر باشد مقاومت آن هم بیشتر است (Hauglum A.P، ۲۰۰۱).
به کشش ایجاد شده در اثر بوجود آمدن جریان اطراف جسم، کشش موج می گویند. هرچه سرعت یک جسم بیشتر باشد، کشش موج بیشتر است. ورزش در آب های آرام نسبت به آب های پرجریان یا متلاطم مقاومت کمتری ایجاد می کند. با حرکت در داخل آب هنگام ورزش کشش موج بیشتر می شود. برای مثال راه رفتن در داخل آب، مقاومتی حدود ۵ تا ۶ برابر بزرگتر از مقاومت داخل هوا ایجاد می گردد. همینطور دویدن در داخل آب مقاومتی حدود ۴۰ برابر مقاومت داخل هوا ایجاد می کند (مک واترز، ۱۹۸۸).
کشش اصطکاکی، نتیجه اختلاف سطح است. این عامل در ورزش درمانی خیلی مؤثر نیست اما عامل مهمی برای شناگران مسابقات است. امروزه برای کاهش این کشش موها را تراشیده و مایوهای کاملاً صیقلی می پوشند (Hauglum A.P، ۲۰۰۱).
۲-۱-۶- شکست یا انکسار:
انکسار،شکست امواج نورانی به هنگام عبورآن از یک محیط به محیط دیگر با دانسیته ی متفاوت میباشد. شکل (۲-۲) نشان می دهد که چگونه یک اشعه هنگام خروج از آب (با دانسیته بالاتر) به هوا (با دانسیته پایین تر) انکسار می یابد.
به دلیل انکسار، آب کمتر از واقع به نظر می رسد. اندام های افراد در موقع تمرین کردن در آب بدقیافه دیده می شوند، قسمت هایی که در آب فرو برده می شوند به نظر می رسد که در سطح آب شکست می یابند. در نتیجه، ارزیابی وضعیت مفصل و آموزش وضعیت گیری بسیار مشکل خواهد بود. اغلب درمانگرها ترجیح می دهند که کنار ستخر بایستند و از آنجا تمرینات را نشان دهند با وجود این اگر بیمار در وضعیت ایستاده باشد، باید همیشه بر وضعیت صحیح تأکید شود (آندرئا بیتس، نرم هنسن، ۲۰۰۱).

شکل ۲-۲- انکسار نور سبب می شود که امواج منعکس شده از کف واقعی استخر (A)
به طور کاذب بالاتر به چشم آیند (B)

۲-۱-۷- اثرات نیروی شناوری بر تحمل وزن:
در روی زمین مرکز جاذبه ی بدن درست جلوی ساکروم قرار دارد (در سطح S2) و در آب مرکز جاذبه در سطح ریه ها متمرکز است. درجه ی تحمل وزن نسبی با تغییر عمق استخر تغییر می کند (شکل ۲-۳).

شکل ۲-۳- درصدی از وزن بدن که در آبهایی با عمق های مختلف توسط اندام های تحتانی تحمل می شود،A: گردن (C7) B: قفسه سینه (گزیفوئید استرتوم) و C: لگن (خار فوقانی قدامی ایلیاک)
یکی از مزیتهای اصلی آب درمانی، کاهش تحمل نیروی وزن در آب است. بیمارانی که درآب تمرین می کنند احساس سبکی مرده و در نتیجه به خاطر نیروی شناوری احساس وزن کمتری روی مفاصل می کنند. لذا با توجه به اینکه نیروی جاذبه و شناوری نیروهای خلاف هم در آب می باشند، هرچه بدن در آب بیشتر فرو رود وزن کمتری خواهد داشت. به دلیل اینکه مرکز نیروی جاذبه در خانم ها پایین تر است درصد تخمینی وزن بدن در عمق های مختلف بین خانم ها و آقایان متفاوت است. برای مثال وقتی زنان تا ناحیه گزیفوئید در آب فرو می روند زیر ۲۸% وزنشان هستند در حالیکه مردان کمتر از ۳۵% وزنشان را نشان می دهند (برادی و همکاران، ۱۹۹۸).
این درصدها اطلاعات مفیدی بخصوص در مراحل اولیه ی توانبخشی به ما می دهند. برای مثال بازیکن آسیب دیده که فقط می تواند تا ۵۰% وزن بدنش را روی اندام تحتانی چپ تحمل کند باید در آبی تا عمق لگن فرو رود. اگر بخواهیم وزن بیشتری را تحمل کند باید در عمق کمتری فرو رود. تغییر در سرعت راه رفتن، تغییر در تحمل وزن را باعث می شود. عموماً هرچه فرد سریعتر در آب راه برود به منزله ی این است که درصد بیشتری در آب فرو رفته است (هریسون و همکاران، ۱۹۹۲).
۲-۱-۸- گرمای ویژه ی آب:
یکی از خواص فیزیکی آب که اغلب نادیده گرفته می شود، گرمای ویژه ی آن است که عبارت است از مقدار انرژی لازم برای بالابردن دمای یک گرم آب به اندازه ی یک درجه سانتیگراد. گرمای ویژه ی آب چند هزار برابر هواست و اتلاف گرمای آن در یک دمای داده شده ۲۵ برابر هواست. این گرما هم بوسیله ی هدایت (انتقال انرژی گرمایی از یک جسم به جسم سرد) و هم بوسیله ی جریان همرفتی یا انتقال (اتلاف گرما بوسیله ی حرکت گرما از آب به جسم مقابل آن حتی اگر آب و آن جسم هر دو دمای یکسانی داشته باشند) از دست می رود. اگر گرمای تلف شده بوسیله ی آب از گرمای تولید شده بوسیله ی عضلات بیشتر باشد بیمار احساس سرما می کند، در نتیجه هم دمای آب و هم دمای تلف شده بوسیله ی بدن در موقع تعیین یک دمای مطلوب جهت تمرین در آب باید مورد توجه قرار گیرد.
تمرینات شدید که در آب گرم انجام می گیرد، (۹۱۰F یا ۳۳۰C ) باعث افزایش دمای مرکزی بدن ( ۱۰۳۰F یا ۳۹/۴۰C ) و خستگی زودرس می شود. تمرینات شدید در آب سرد ( ۶۵۰F یا ۱۸۰C ) منجر به سقوط دمای مرکزی بدن ( ۹۶/۸۰F یا ۳۶۰C ) و ناتوانی در منقبض کردن عضلات می شود.
دمای ایده آل برای تمرینات سنگین ۸۲-۸۸ ۰F ( 30-280C ) است. از آنجا که تمرینات درمانی مانند مواردی که در این تحقیق موردنظر می باشد، گرمای کمی در بدن تولید می کند لذا به نظر می رسد که دمای استخرهای درمان بین ۹۵-۹۱۰F ( 35-330C) حفظ گردد (آندرئابیتس، نرم هنسن، ۲۰۰۱).
۲-۱-۹- فواید تمرین در آب گرم – اثرات فیزیولوژیکی:
تمرین در آب گرم یکی از مؤثرترین درمانها برای بسیاری از عوارض است. مطالعاتی که تاکنون صورت گرفته نشان می دهد دمای ۹۵۰F یا ۳۵۰C از نظر گرمایی خنثی بوده و دمای مرکزی بدن را تغییر نخواهد داد. هرگونه تغییر کوچک در دمای آب می تواند تغییرات زیادی را در سیستم گردش خون پدید آورد، خون به جای تجمع در اندامها در تمام بدن پخش می شود، این تغییر در گردش خون سبب افزایش بازگشت خون وریدی شده و این پایه و اساس تمام تغییرات فیزیولوژیک حاصله می باشد. در وضعیت ایستاده نسبت به وضعیت های خوابیده و نشسته بیشترین تغییرات فیزیولوژیکی رخ می دهد. اثرات فیزیولوژیکی حاصل از آب گرم در بیمار بستگی به وضعیت بیمار و عناصر دخیل در تغییر دمای بدن وی دارد. از عوامل و عناصر مهم در این وضعیت می توان درجه حرارت، مدت زمان دوره ی تمرین، نوع و شدت تمرین و وضعیت آسیب شناسی بیمار را نام برد.
درجه حرارت آب در صورتی می تواند باعث افزایش درجه ی دمای بدن شود، که از درجه حرارت طبیعی بدن بالاتر باشد. میزان افزایش دما بستگی به درصد فرورفتگی بدن در آب دارد. گرما از مناطقی از بدن که در زیر آب قرار دارند جذب شده و از طریق غدد تعریفی که در خارج از بدن قرار دارند دفع می شود. تغییر دما از یک بیمار به بیمار دیگر متفاوت است. اثرات و واکنش های فیزیولوژیکی حاصله از غوطه ور شدن در آب گرم بسیار شبیه به حرارت های موضعی است. با این تفاوت که تمرکز کمتری دارند.
خصوصیات فیزیولوژیکی آب و گرما با هم تأثیر فراوانی بر سیستم های مختلف بدن خواهند گذاشت. برخی از مزایای آب گرم در تمرین درمانی داخل آب باید برای درمان مؤثرتر بیماران مدنظر قرار گیرد که به تفصیل به این مزایا خواهیم پرداخت.
۲-۱-۹-۱- پیشبرد شل شدن عضلانی:
واکنش های شل کردن به میزان راحتی بیمار در آب بستگی دارد. گرمای استخر باعث کاهش تنش عضلانی شده و در جلوگیری از کاهش دامنه ی حرکتی بیمار بسیار مفید است. هرچه آب گرمتر باشد اثرات آن بیشتر است. چون آرام سازی را تسهیل می کند و بافت همبند را برای کشش آماده می نماید (آندرئابیتس، نرم هنسن، ۲۰۰۱).
۲-۱-۹-۲- کاهش میزان حساسیت به درد:
آب گرم به بیمارانی که درد دارند کمک می کند که شل شوند و احساس راحتی بیشتری داشته باشند. شناوری درست برخلاف جاذبه عمل کرده و باعث سبک شدن بیمار و کاهش نیروهای فشاری بر مفاصل می شوند. آب باعث حفظ اعضای صدمه دیده می شود و بیمار قادر است وضعیت راحتی را به خود بگیرد بطوریکه باعث افزایش درد نشود، در نتیجه باعث شکسته شدن سیکل درد می شود (شکل ۲-۴).

شکل ۲-۴- شناور شدن در آب گرم چرخه ی درد را مختل کرده و نقص عملکرد مفصل را که بعلت اختلال حرکت ایجاد شده است برطرف می کند.
اثرات تحریکی آب گرم سبب کاهش گرفتگی عضلات می شود و نیاز به آتل بندی عضله را کاهش می دهد. آب گرم با بمباران سیستم عصبی موجب منحرف شدن توجه بیمار نسبت به درد می شود، به اینصورت که بمباران تحریکات حسی از طریق فیبرهای عصبی قطورتر، سریع تر و با رسانایی بالاتر نسبت به فیبرهای درد منتقل شده و با انتقال درد رقابت می کند، در نتیجه حس درد بیمار بلوکه می شود این کاهش درد شاید مهمترین برتری آب درمانی باشد.

۲-۱-۹-۳- کاهش اسپاسم عضلانی:
قسمتهایی از بدن که در آب با درجه ی بیشتر از ۹۵۰F ( 350C) قرار گیرد، تحت تأثیر دمای آب واقع شده و حرارت بدن را بالا می برد. این افزایش حرارت باعث کاهش تون عضلاتی غیرطبیعی و اسپاستیسیتی می گردد.
۲-۱-۹-۴- افزایش دامنه ی حرکت مفصل:
خواص فیزیکی و گرمای آب نقش بسیار مهمی را در بهبود یا حفظ دامنه ی حرکتی مفصل ایجاد می کند. خاصیت شناوری آب باعث کاهش نیروهای فشارنده بر مفاصل دردناک شده و این امر به حرکت مفصل کمک می کند. همچنین آب با اثر حمایتی خود، نیاز به آتل گرفتن یا گاردینگ را کاهش می دهد. حرکت در آب آسانتر بوده و درد کمتری را به دنبال دارد. گرمای آب باعث کاهش اسپاستیسیتی، افزایش شل شدن و آماده سازی بافت های همبند برای انجام تمرینات کششی می شود.
۲-۱-۹-۵- افزایش قدرت و استقامت عضلانی در عضلات ضعیف:
میزان مقاومت آب در برابر حرکت نسبت به هوا بیشتر است. با وجود این مفصل می تواند به راحتی حرکت کند. اعضای فرو رفته در آب با مقاومت در تمامی جهات روبرو هستند و این مستلزم صرف انرژی بیشتری در آب است. در آب حرکات یکپارچگی بیشتری داشته و درجه بندی آنها با استفاده از اصول شناوری و حرکات فعال بدون درد آسانتر است. اثرات تحریکی آب سبب می شود تا بیمار آگاهی بیشتری نسبت به حرکات خود داشته باشد.
۲-۱-۹-۶- بهبود عضلات تنفسی:
چنانچه بیمار تا حد سینه در آب فرو رود فشارهای هیدرواستاتیک آب به دیواره ی قفسه ی سینه و شکم به هنگام تنفس افزایش می یابد. آب در مقابل عمل دم مقاومت می کند و این اثر در بیمارانی که از ظرفیت حیاتی کمی (زیر ml1500) برخوردارند. در افراد پیر و در بیماران قلبی آشکارتر است. اسپاسم عضلات تنفسی با آب ولرم کاهش می یابد. فعالیتهایی که سبب افزایش تنفس می شوند، برای بیمارانی که مشکلات تنفسی دارند بسیار مفید است (برودی، ۲۰۰۱).
۲-۱-۹-۷- بهبود آگاهی از بدن، تعادل و ثبات تنه:
آب گرم آگاهی از حرکات بخشهای بدن را تحریک می کند و یک واسطه ی ایده آل برای بازآموزی عضلات است. بنا به خاصیت های حفاظتی آب، بیمارانی که تعادل کمی دارند با کند شدن حرکات، زمان کافی برای ایجاد واکنش نسبت به عدم تعادل پیدا می کند.
۲-۱-۹-۸- بهبود روحیه ی اعتماد به نفس بیمار:
برای بیمارانی که درد دارند و هنوز نمی توانند بر روی زمین تمرین کنند آب مکان بسیار مناسبی برای حرکت و شل شدن را فراهم می آورد. آسانی حرکت در آب این اجازه را به بیمار می دهد تا به پیشرفت های بیشتری نسبت به خشکی دست یابد و این امر اعتماد به نفس وی را افزایش می دهد. ترس از افتادن و صدمه ی مجدد نواحی آسیب دیده در آب بسیار کم است. تمرینات گروهی تعامل اجتماعی بیمار را تقویت نموده و انگیزه ی بیمار را جهت بهبود آسیب دیدگی در مراحل مختلف بهبودی، بالا می برد. اگرچه آب درمانی امتیازات بسیاری دارد. اما در خصوص درمان های ارتوپدی، ابن نوع خاص از درمان، هم مؤثر و هم لذت بخش است.
۲-۲- اصول مورد توجه و موارد منع آب درمانی:
۲-۲-۱- تعیین موارد منع کاربرد آب درمانی:
– بیماری های ناشی از آب آلوده مثل وبا و اسهال
– تب بالای ۰F ( 380C)
– سابقه ی مشکلات قلبی – عروقی و یا حمله های قلبی و فشار خون بالا
– بیماریهای کلیوی (بیمار مایع از دست داده را نمی تواند جبران کند)
– اختلالات گوارشی و بیماریهای دستگاه گوارش
– بیماریهای عفونی
– زخم های باز
– بیماری های پوستی مسری
– پارگی پرده ی گوش
– بی اختیاری در کنترل ادرار و مدفوع
– سابقه ی بیماری های عصبی و روانی
– فشارخون غیرطبیعی (کاهش و افزایش فشارخون)
– انجام پرتو درمانی (در سه ماهه ی اخیر)
– پایین بودن ظرفیت حیاتی ریه (ml 1500-900)
– اختلالات تشنجی کنترل نشده و صرع
– زخم های جراحی بهبود نیافته.
۲-۲-۲- اصولی که در آب درمانی باید مورد توجه قرار بگیرد:
– آب درمانگر باید برنامه ی تمرینات آب درمانی قابل فهم و آسانی را برای بیماران تدوین کند.
– بیمار باید هدف هر تمرین و عضلات نواحی درگیر در تمرین را درک کرده باشد.
– بیمار نباید از آب بترسد.
– بیمار باید در سراسر زمان اجرای تمرین در وضعیت راحتی باقی بماند.
– همه حرکات در دامنه ی بدون درد و یا در حدود یک وضعیت خاص باید انجام شود.
– هر تمرین باید توسط مربی و با دقت انجام شود و سپس بوسیله ی بیمار تکرار گردد تا از صحت بیومکانیکی آن اطمینان حاصل شود.
بهتر است تمرینات اندام تحتانی در کناره استخر شرح داده شود زیرا انکسار نور دید را مختل می کند. برای انجام تمریناتی که سر بیرون از آب است باید مطمئن شد که بیمار تنفس را به خاطر داشته باشد زیرا نگه داشتن تنفس باعث ایجاد تنش و مهار شل شدن عضلانی مفید در آب می گردد.
بیمارانی که از فشار خون بالا یا پایین رنج می برند باید در فواصل کوتاه زمانی مورد درمان در آب قرار بگیرند و مرتب به آنها استراحت داده شود و به آنها یادآور شود که در صورت بروز سرگیجه یا حالت غیرعادی دیگر به درمانگر اطلاع دهند.
۲-۳ تجهیزات تمرینی:
تجهیزات تمرینی در آب شامل وسایل حمایتی، کمکی و مقاومتی است. تجهیزات حمایتی برای نگهداری تنه در حالت ایستاده، طاق باز و یا دمر بکار می رود. درمانگر می تواند انواع این تجهیزات را برای وضعیت دادن بی خطر و راحت بیمار مورد استفاده قرار دهد. تجهیزات کمکی شامل شناور کننده می باشد، که به طریقی به حرکت کمک می کند، اگر تحرک مفصل منظور اصلی باشد درمانگر می تواند از وسایل کمکی افزاینده ی دامنه ی حرکت مفصلی استفاده کند (Houglum M.A، ۲۰۰۱).
۲-۳-۱- تیوپ های لاستیکی:
تیوپ های لاستیکی حلقوی شکل که با ضخامت و قطرهای مختلف در دسترس می باشند و وسایل حمایتی برای کمک به شناور شدن و افزایش راحتی و ایمنی در آب هستند. بیمار ممکن است با استفاده از یک تیوپ لاستیکی در حالت عمودی، طاق باز یا دمر حمایت شود.
۲-۳-۲- کمربند شنای آب عمیق:
کمربند بلندی است که دارای رکاب و سگک قابل تنظیم می باشد. کمربند شنا یک وسیله ی حمایتی در آب عمیق است که به دور کمر بسته می شود و می توان از آن برای افزایش نیروی شناوری استفاده کرد.
۲-۳-۳- دمبل های تمرینی در آب :
میله های قوی هستند که از کلریدپلی ونیل ساخته شده اند و هر انتهای آن با کلاهک های کف سلولی بسته شده اند. وسیله ی شناوری است که مقاومت برخلاف نیروی شناوری ایجاد می کند.
۲-۳-۴- تخته های شناوری:
تخته ای است که از استات اتیلن ونیل با تراکم زیاد ساخته شده است و پهن و مسطح می باشد اگرچه، ممکن است اشکال و اندازه های مختلف داشته باشد، اما بیشتر به شکل مربع مستطیل است. یک وسیله ی شناورکننده برای حمایت بدن در حالت دمر با دستهای کشیده است و هنگامی که زیر آب نگه داشته می شود، مقاومت زیادی در طی راه رفتن و تمرین ایجاد می کند.
۲-۳-۵- عصا:
عصای مورد استفاده از جنس پلاستیک توخالی است که تقریباً ۲ فوت (۶۱ cm) طول دارد و هر دو انتهای آن باز است.
۲-۳-۶- پاروی مقاومتی:
یک پاروی پلاستیکی همراه با تسمه ها و بندهای ضخیم است و در موقع انجام حرکات مختلف باعث افزایش سطح می شود. وسیله ی مقاومتی است که ممکن است به مچ پا بسته شود یه بوسیله ی دستها برای عمل کردن گروههای عضلانی مختلف بکار گرفته شود. پادل ها باید محکم و صحیح بسته شوند و سرعت باید برای تکمیل تمرین تنظیم شود. این پاروها می توانند در انجام حرکات مخالف مقاومت یکسانی ایجاد کنند.
۲-۳-۷- وزنه های مچ دست و پا:
این وزنه ها در اندازه های مختلف وجود دارند و دارای بندهایی هستند که برای ایجاد ایمنی، محکم به مچ پا و دست در طول تمرین بسته می شوند.
۲-۳-۸- Ankle Cuff
از جنس استات اتیلن ونیل ساخته شده، دارای سه کناره و یک کمربند با یک تسمه ی قابل تنظیم، یک سگک، به اضافه ی یک بند پاشنه ی قابل تنظیم که از سر خوردن cuff به طرف بالای پا در طول تمرین جلوگیری می کند. وسیله ی شناور کننده ای است که می تواند برای حمایت پاها در حالتهای طاق باز و یا دمر مورد استفاده قرار بگیرد.
۲-۳-۹- باندهای کشی:
باندهایی هستند که برای بهبود مقاومت در سطوح مختلف بکار می روند. وسیله ی مقاومتی که می توان برای تقویت قسمتهای مختلف بدن استفاده نمود.
۲-۳-۱۰- جلیقه های شنا:
برای شناوری تنه در ورزشهای آب عمیق استفاده می شود، بخصوص در حالت دویدن در آب عمیق و در حالت طاق باز و خوابیده روی شکم بکار می رود.
این جلیقه ها باید کاملاً اندازه باشند، نه آنقدر شل باشند که بالا بروند و نه آنقدر کیپ باشند که قابلیت حرکت دستها و پاها را از بین ببرد (Houglum M.A,2001).
۲-۴- آناتومی ستون فقرات کمری:
ستون فقرات انسان ساختاری مهم با عملکردهای مختلف دارد و مهمترین عملکرد آن محافظت از طناب نخاعی و انتقال نیرو از سر و تنه به لگن است. ثبات ستون فقرات از طریق دیسک بین مهره ای، عضلات و لیگامتهای احاطه کننده ی آن ایجاد می شود. دیسک بین مهره ای و لیگامتها باعث ثبات داخلی و عضلات باعث ثبات خارجی می شوند (Nachemson AL، ۱۹۶۹).

۲-۴-۲- واحد عملکرد ستون فقرات:
واحد عملکرد ستون فقرات از دو مهره ی مجاور هم، دیسک بین مهره ای، مفاصل، بافت های نرم نگهدارنده و لیگامنت های متصل و مجاور آن تشکیل شده است، که آنها را غالباً یک قطعه ی حرکتی می گویند (برینکمن، ۱۹۸۵). واحد عملکرد ستون فقرات در شکل ۲-۵ نشان داده شده است.

شکل ۲-۵- واحد عملکرد ستون فقرات
۲-۴-۳- دیسک بین مهره ای:
قسمت مهم دیگری که در ناحیه ی قدامی واحد عملکردی قرار دارد دیسک بین مهره ای است. عملکرد دیسک تشکیل یک مفصل غضروفی بین دو مهره ی مجاور می باشد و به طور ایده آل می تواند وظیفه ی تحمل وزن زیاد، جذب شوک های وارده و جلوگیری از حرکات شدید و حرکت در جهات مختلف را انجام دهد. دیسک بین مهره ای از دو قسمت آنولوس فیبروزوس و نوکلئوس پالپوسوس یا همان هسته ی دیسک تشکیل شده است. دیسک ها جزء ساختارهای بدون عروق هستند و وقتی یک دیسک پیر می شود اصیت استاتیکی هسته کم می شود. نوکلئوس در درون دیسک به صورت یک ماده ی نیمه ژلاتینی می باشد و در ناحیه ی کمری و به سمت خلف متمایل است. درون دیسک بصورت هیدرواستاتیک عمل می کند تا فشار داخل دیسک را تنظیم نماید بنابراین ثبات واحد عملکرد ستون فقرات را تأمین می کند. دیسک بین مهره ای تقریباً ۲۰ درصد کل ستون مهره ها را تشکیل می دهد (ویلیام و همکاران، ۱۹۹۵). ساختمان یک دیسک بین مهره ای در شکل ۲-۶ نشان داده شده است.

شکل ۲-۶- ساختمان یک دیسک بین مهره ای
N: نوکلئوس پالپوسوس یا هسته ژلاتینی دیسک –A: آنولوس فیبروزوس یا حلقه ی فیبرو
(به درهم پیچیدگی رشته های فیبری دقت شود aو b)

۲-۴-۲-۲- سوراخ بین مهره ای:
مجرایی است که در فاصله ی بین دو مهره می باشد که ریشه های عصبی از آن عبور می نمایند.
۲-۴-۲-۳- کانال مهره ای:
پایین سطح خلفی تنه ی مهره و قوس مهره ای، کانال مهره ای قرار دارد که به شکل تقریبی مثلث متساوی الساقین است و نخاع از آن عبور می نماید.
۲-۴-۲-۴- لیگامنت های ستون فقرات:
عملکرد لیگامنت های ستون فقرات در ارتباط با سایر عناصر واحد عملکرد بعنوان ثبات دهنده ی داخلی و کنترل کننده حرکت می باشد. اتصال لیگامنت ها به مهره ها موجب محدودیت حرکت سگمانهای مهره ها شده و یکی از اجزایی است که در برابر نیروهای وارده به ستون فقرات مقاومت می کنند (Nachemson AL، ۱۹۶۹). لیگامنت های ستون فقرات در شکل ۲-۷ نشان داده شده است.

شکل ۲-۷ تشکیلات و لیگامنت های مربوط کننده بین مهره ها
۲-۴-۲-۵- عضلات:
تعداد زیادی عضله در ناحیه کمر قرار گرفته اند که نه تنها باعث ثبات آن می شوند، بلکه در حرکات ناحیه ی کمر، پاها و لگن نیز مؤثر است. این عضلات ضمن این عمل بعنوان عوامل استحکام دهنده ی حرکتی ستون فقرات شناخته می شوند (کالیت، ۱۹۹۸).
عضلات خلف ستون فقرات عمل اکستنشن را انجام می دهند و در محدود کردن فلکشن و تشدید لوردوز نقش دارند. عضلات قدام ستون که از عضلات شکمی تشکیل شده و فلکشن تنه و کاهش لوردوز کمری را انجام داده و عمل روتیشن را نیز انجام می دهند. گروه سوم عضلات طرفی تنه می باشد که باعث فلکشن، روتیشن و در صورت ثابت بودن لگن باعث تشدید لوردوز کمری می شود (نوردین و فرانکل، ۱۹۹۸).
۲-۴-۲-۶- اعصاب ناحیه ی کمری:
شبکه ی کمری از شاخه های اولیه ی قدامی اولین، دومین، سومین و قسمتی از چهارمین ریشه اعصاب کمری ناشی می شود. در ۵۰ درصد موارد شبکه یک سهم اضافی از دوازدهمین عصب سینه ای دریافت دارد. (شکل ۲-۸)

شکل ۲-۸- طرح شبکه کمری (شاخه های عضلانی برای واضح بودن حذف شده است)
شبکه ی کمری ممکن است تا سومین عصب کمری یا تا پنجمین عصب کمری گسترش یلفته باشد. اعصاب ناحیه کمری از ناحیه سوراخ بین مهره ای خارج می شود و حس و حرکت اندام های تحتانی را برعهده دارد. سه عصب اصلی خارج شده از ناحیه ی کمری، اعصاب فمورال، سیاتیک و اویترانور هستند (نوردین و غرانکل، ۱۹۸۹).
۲-۴-۳- حرکات مهره های ستون فقرات کمری:
مهره های کمری از پنج مهره تشکیل شده است. در وضعیت ایستایی این مهره ها یک انحنای طبیعی را شکل می دهند (لوردوزیس)، مهره ها بزرگ و قوی هستند و ثبات کمر را تأمین می کنند .(شکل ۲-۹)

شکل ۲-۹- ستون فقرات کمری . A: نمای خلفی B: نمای طرفی
در این ناحیه شکل مفصل فاسیت میزان فلکش، اکستنشن، لسترال فلکشن و چرخش را در هر سطح محدود می کند. حرکت مهره های کمری نسبت به یکدیگر متفاوت است و بیشترین حرکت مهره های کمری در بین مهره های L5 و S1 رخ می دهد (Nachemson AL، ۱۹۶۹).
بیشترین فلکشن تنه در L5 و S1 رخ می دهد. ۱۵ تا ۷۰ درصد در L5- L4 رخ می دهد و مابقی مهره ها ۵ تا ۱۰ درصد فلکشن بدن را تأمین می کنند. اکستنشن وضعیت بسته ناحیه کمری است، وضعیتی که مفاصل فاسیت بیشترین فشردگی را دارند) چرخش در مهره های کمری به حداقل می رسد. مهره های کمری اغلب مرکز دردهای مزمن یا مکانیکی کمر، تخریب مهره ای و اقدامات جراحی متعدد می باشد (شکل ۲-۱۰) دامنه ی حرکتی طبیعی ستون فقرات کمری را نشان می دهد.

شکل ۲-۱۰- حرکات ستون فقرات کمری، دامنه ی حرکتی طبیعی را نشان می دهد
A: فلکشن و اکستنشن B: لترال فلکشن C: روتیشن
۲-۴-۴- انحراف ستون مهره ها:
حالت طبیعی ستون مهره ها، با خمیدگی های مشخص، می تواند انحراف های خاص را مشخص کند. این انحرافات می توانند ناشی از نقص مادرزادی باشند یا براثر مشکلات قرارگیری وضعیت بدن ایجاد شوند (بورگن واینک، ۱۹۹۸). شکل (۲-۱۱) حالت های مختلف پشت را مطابق بر استافل نشان می دهد. اینها تمامی انحرافات ستون فقرات در صفحه سهمی هستند.

شکل ۲-۱۱- حالات پشت ( Heipetz1972 )
۲-۴-۴-۱- پشت گرد:
در فردی که دچار پشت گرد است، افزایشی در قوس سینه ای بدون افتادگی لگن به طرف جلو (افزایش لوردوز کمری) وجود دارد. این حالت معمولاً بواسطه ی مشکل در عضلات نگاهدارنده ی وضعیت بدن ایجاد می شود. پشت گرد همچنین ممکن است ناشی از رشد تأخیری یا نامنظم بدنه ی مهره ها باشد که بیماری اسکارمن نامیده می شود (کیفوس بزرگسالان).
۲-۴-۴-۲- کیفولورد و تیک پشت (پشت گرد و گود):
در کیفولورد و تیک (پشت گرد و گود) گردی پشت همراه با گودی زیاد کمر و افتادگی لگن به طرف جلو است. افتادگی لگن به طرف جلو نشانه ی ضعف عضلات شکم است. عدم تعادل عضلانی عمل سایر عضلات عمل کننده روی لگن (شکل ۲-۱۲) و تعدادی عوامل بیومکانیکی (وضعیت نامناسب حفره ای حقه ای لگن، انقباض عضلات خم کننده ی لگن) ممکن است همچنین در این تغییرات شرکت کند (ریدر و همکاران، ۱۹۸۶).
۲-۴-۴-۳- پشت صاف:
در این وضعیت انحناهای طبیعی صفحه ی سهمی ستون مهره ها از بین می رود، و یک حالت راست شدن همزمان لگن وجود دارد (بوسیله ی انقباض عضلات باز کننده ی بالایی ران یا عضلات ورکی اندام تحتانی).
صاف شدن منحنی های طبیعی، کاهشی در مسیر جذب ضربه ایجاد می کند. بنابراین کاهشی در پتانسیل استاتیکی ستون مهره ها بوجود می آورد. بعلاوه شرایط نامطلوب ایستا و کوتاه شدن مطلوب بازوی اهرم عضله سبب عدم کارآیی بیشتر عضلات می شود (ریدر و همکاران، ۱۹۸۶).

شکل ۲-۱۲- وضعیت لگن با توجه به گروههای مختلف عضلانی که روی آن عمل می کنند.
۲-۴-۴-۴- اسکولیوز:
انحراف جانبی ستون فقرات در صفحه ی فرونتال، بعنوان اسکولیوز شناخته شده است. انحرافات جانبی جزئی بطور موقتی یا دائمی تقریباً در همه ی افراد رخ می دهد. همه ی این تغییرات در وضعیت ستون مهره ها، اعمال ویژه ی محور اسکلتی را در حد بالایی مختل می سازد و منجر به کار اضافی و اختلالات در پایداری فعال و غیرفعال و ساختارهای نگهدارنده ی قامت می شود. انحراف ستون مهره ها نه تنها تغییراتی در تنش عضله ی مرتبط با کل بخش تنه ای ایجاد می کند، بلکه ممکن است اثر منفی روی عملکرد دستگاه قلبی – عروقی بگذارد (ریدر و همکاران، ۱۹۸۶).
۲-۵- کمردرد:
۲-۵-۱- علل کمردرد:
کمردرد علل مختلفی داشته و شایع ترین آنها علل ارتوپدیک می باشد. از جمله علل مختلف کمردرد می توان علل عضلانی (مثل نامتقارن بودن مفاصل بین دنده ای، لغزش مهره ها، …) تومورها و بیماری های متابولیک، بیماری های التهابی، مسمومیت (مثل مسمومیت فلزات سنگین)، عفونت، علل مکانیکی، بیماری دژنرانیو و عوامل روانی را نام برد (Houglum M.A، ۲۰۰۱).
۲-۵-۲- کمردردهای مکانیکی:
ضایعات وارده به ستون فقرات تعادل میان اجزای غیرفعال (نظیر دیسک، لیگامنت و استخوان) و اجزای فعال (نظیر عضلات تاندونها) را بهم زده و سبب اختلال عملکردی و درد می شود (هانسون و همکاران، ۱۹۹۴). در این میان کمردردهای مکانیکی شایع ترین نوع کمردردها هستند و حداقل ۷۰ درصد کمردردها از این نوع می باشند. ضایعات کوچک بافت نرم شایع ترین حالت آن است که معمولاً نیاز به درمان پزشکی نداشته و در عرض چند روز خوب می شود. اکثر کمردردهایی که در کلینیک ها وجود دارد ناشی از اختلال عملکرد عناصر قطعه ی حرکتی هستند که تحت عنوان کمردرد مکانیکی شناخته می شوند (آندرسون و همکاران، ۱۹۸۰). مکنزی علل کمردردهای مکانیکی را به سه دسته ی عمده ی کمردردهای وضعیتی ، کمردردهای با اختلال عملکرد و بهم ریختگی تقسیم می کند (اثباتی، ۱۳۸۴).
۲-۵-۲-۱- کمردرد وضعیتی:
کمردرد وضعیتی، کمردردی است که با قرار گرفتن فرد در یک وضعیت ثابت و به مدت طولانی ایجاد می گردد. این افراد معمولاً از دردهای پشت و گردن نیز رنج می برند و تنها یافته های بالینی وضعیت بد اینهاست. در اینجا یک تغییر شکل مکانیکی با قرارگرفتن در وضعیت خاص ایجاد شده و منجر به درد می گردد. در این افراد معمولاً دفورمیتی خاصی وجود ندارد و دامنه ی حرکات کامل است.
۲-۵-۲-۲- کمردرد با اختلال عملکردی:
کمردرد با اختلال عملکردی معمولاً به دنبال وضعیت غلط، ضربه یا تخریب ایجاد می شود. در اینجا کوتاهی عضلات در نتیجه ی عادات غلط دیده می شود که منجر به کاهش دامنه ی حرکتی می گردد.
علل کمردرد با اختلال عملکرد:
– به علت ضربه یا بهم ریختگی ایجاد شده، بیمار درد و ناراحتی را از تاریخ ضایعه ذکر می کند و لیکن درد حاصل از ضربه زیاد به طول نمی انجامد و علائم باقیمانده معمولاً به کاهش حرکت و توانایی در قسمت مربوطه منجر می شود. در هنگامی که اختلال عملکرد حاصل از یک وضعیت بدنی غلط باشد، معمولاً بیمار نسبت به شروع درد آگاهی دقیقی ندارد و نمی تواند علت دقیقی برای شروع آن بیان نماید ولی شروع درد را به تدریجی و بدون علت بیان می کند.
به طور کلی در این افراد درد با حرکات اتفاقی یا کارکردن بیش از حد تشدید می شود. وضعیت بدنی بیمار ضعیف و غلط است. زمانی که اختلال عملکرد ناشی از وضعیت غلط باشد محدودیت حرکتی قرینه در تمام جهات وجود دارد و یا زمانی که ناشی از ضربه یا بهم ریختگی باشد، محدودیت غیرقرینه در بعضی جهات وجود دارد. در معاینات بیمار درد ایجاد می شود ولی با تکرار تشدید نمی شود. در این افراد ممکن است تغییرات دژنراتیو و یا علائم نورولوژیک دیده شود.
۲-۵-۲-۳- سندروم بهم ریختگی:
این سندروم در اثر فشار یا کشیدگی یا قرار گرفتن در وضعیت خم شده در مدت طولانی ایجاد می شود بیشتر در افرادی که شغل غیرمتحرک و نشسته دارند و یا در وضعیت خم شده کار می کنند، دیده می شود. درد به صورت مرکزی یا سطحی می باشد. درد با سرفه یا عطسه افزایش یافته و معمولاٌ لوردوز کمری در این افراد کاهش می یابد (اثباتی، ۱۳۸۴).
۲-۶- درمان:
آب درمانی یک روش توانبخشی برای درمان دردهای ستون فقرات و ناتوانی ستون مهره هاست. مهمترین فایده ی آب درمانی اجازه ی درمان زودرس می باشد. برنامه ی آب درمانی بر اساس ارزیابی های فیزیکی، شرح حال بیمار، وضعیت روانی و انگیزه ی وی جهت بازگشت به کار و فعالیت روزانه تنظیم می شود.
۲-۶-۱- فواید آب درمانی برای بیماران با مشکلات ستون مهره ها:
– برگشت به فعالیت عادی پس از ضایعه .
– حمایت بیشتر در فقدان حس عمقی .
– با توجه به حذف نیروی جاذبه و وجود شناوری، نیروهای فشارنده و استرس های وری ستون مهره ها کاهش می یابد (اولسن، ۲۰۰۷).
– در هنگام حرکت از مقدار درد کاسته می شود.
– گرمای آب اسپاسم عضلانی را از بین می برد.
– گرمای آب باعث تحریک پذیری نرون حرکتی گاما می شود.
– آگاهی از فضا و هماهنگی بوسیله ی آگاهی در محدوده ی بدن و وضعیت بدن برای جبران خطا افزایش می یابد.
درمان با آب اثرات توانبخشی و کلینیکی خیلی سریع تری را نسبت به سایر روشهای درمانی نشان می دهد و بعد از جراحی افزایش دامنه ی حرکت در آب درمانی نسبت به سایر روشهای درمانی بیشتر است (نورتون، ۱۹۹۶). آب درمانی در دردهای مزمن باعث کاهش استفاده از دارو درمانی، بهبود استقلال شخصی، افزایش توانایی خوابیدن و درصد بالای بازگشت بیماران به کار می شود (کراکونلیان، ۱۹۹۹).
۲-۶-۲- مراحل برنامه ی آب درمانی:
قبل از شروع برنامه ی آب درمانی ابتدا بیمار باید در خشکی ارزیابی شود. برطبق ناتواناییهای عملکردی شخص اهداف درمانی درنظر گرفته می شود و ارزیابی مجدد می بایستی بطور دائم صورت بگیرد. نتایج ارزیابی در بیرون از آب مقیاسی برای پیشرفت برنامه ی آب درمانی می باشد.
۲-۶-۲-۱- فاز اولیه ی توانبخشی:
اولین فاز توانبخشی شامل فعالیت های راه رفتن در عمق مناسب آب، تمرینات مناسب برای افزایش دامنه ی حرکتی مفاصل و تمرینات قدرتی اولیه می باشد. راه رفتن در آب با تأکید بر درست راه رفتن، وضعیت بدنی مناسب و تعادل خوب و زمانبندی مناسب در راه رفتن می باشد. به منظور افزایش دامنه ی حرکت مفاصل وسایل شناوری می تواند کمک کننده باشند. وسایل شناوری به اندام تحتانی اجازه می دهد که به سطح آب بیاید، بنابرای دامنه ی حرکتی راحت تر افزایش می یابد. در ابتدای مرحله، ورزشهای مقاومتی یا استفاده نمی شوند و یا خیلی کم استفاده می شوند. کشش در آب بعنوان مقاومت به کار برده می شود. سرعت حرکت نیز در حداقل مقدار نگه داشته می شود. دوره های تمرین در یک یا دو ست با ۱۵ – ۱۰ بار باید تکرار شود (کوری، ۱۹۹۶).
اگرچه تعداد دوره ها یا تکرارها بستگی به سطح آمادگی جسمانی و تحمل و توانایی و اهداف برنامه در هر فرد دارد، افزایش تعداد ست ها یا تعداد تکرارها آمادگی فرد را افزایش می دهد. (Houglum M.A، ۲۰۰۱).
۲-۶-۲-۲- فاز میانی:
مرحله ی میانی با پیشرفت قدرت و استقامت عضلانی فرد افزوده می شود. همچنین در این مرحله با افزایش شدت تمرین می توان تعداد دوره ها و تکرارها را افزایش داد، که این کار استفامت را بیشتر از قدرت افزایش می دهد، اگرچه در سطوح پایین قدرت نیز افزایش می یابد.
۲-۶-۲-۳- فاز پیشرفته ی تمرین:
آخرین مرحله ی برنامه های تمرینی شامل یک برنامه ی پیشرفته برای بدست آوردن و حفظ حسهای عمقی، تعادل، چابکی و هماهنگی می باشد. راه رفتن در آب در این مرحله شامل دویدن یا راه رفتن از پهلو، متقاطع راه رفتن و راه رفتن به عقب می باشد. پریدن و جهیدن نیز از مراحل مناسب این مرحله است. با افزایش وسایل مقاومتی و افزایش سرعت و تکرار دوره ها، اصل اضافه بار را نیز می توان رعایت کرد.
۲-۶-۲-۴- مرحله ی نهایی:
اهداف نهایی این مرحله آماده کردن بیمار برای تقاضاهای ویژه ی تمرینی و مهارتی می تواند باشد. تقویت و اجرای مهارتهای ورزشی با بکار بردن وضعیت بدنی مناسب است. تمرینات این مرحله که بر روی مهارتهای ورزشی فرد کار می کند. شامل حرکات هماهنگ و سریع چابکی و ورزشهای سرعتی است (Houglum M.A، ۲۰۰۱).
۲-۶-۳- مراحل برنامه ی آب درمانی برای ستون فقرات و کمردرد:
۲-۶-۳-۱- فاز حاد (کوتاه مدت):
در این فاز علیرغم وجود درد شدید آب درمانی می تواند انجام شود. اهداف اولیه در این مرحله عبارتند از: کاهش درد، اسپاسم و برگرداندن الگوی حرکتی طبیعی. با توجه به اینکه به دلیل کاهش نیروی جاذبه حرکت در آب به راحتی انجام می شود. به دلیل کاهش فشار و استرس، حرکت بهتر صورت می گیرد. در این مرحله تمرین به منظور کنترل درد، افزایش حواس عمقی، تقویت عناصر ثبات دهنده ستون فقرات و کمک به بیمار برای کنترل فشارهای ستون فقرات است (کراکونلیان، ۱۹۹۹).
تمرینات ثبات دهنده داخل آب همانند تمرینات خشکی به بیماران کمک می کند که کنترل حرکت قسمت های مختلف ستون فقرات را بدست آورند، ضمن اینکه خاصیت فیزیولوژیکی آب صدمات ستون فقرات و التهاب آنها را کاهش می دهد.
۲-۶-۳-۲- حساسیت زدایی نسبت به حرکت در برنامه های آب درمانی:
بیمار مبتلا به ناراحتی ستون فقرات ممکن است علائم حساسیت به حرکت را داشته باشد، مثلاً برای کاهش درد در وضعیت خمیده باقی می ماند و نسبت به تغییر وضعیت حساس می شود. در بیماران با فتق دیسک فقط وضعیت اکستنشن را به خود می گیرند. فعالیت درمانی این گروه شامل تمرینات در وضعیت عمودی در آب عمیق می باشد.
در بیماران با تنگی کانال نخاع که مایل هستند بیشتر حالت فلکشن را به خود بگیرند بهتر است ابتدا در حالت نشسته و یا در وضعیت دوچرخه سواری یا راه رفتن به عقب را به خود بگیرد. بیماران با حرکات زیاد مهره های کمری یا فقدان ثبات مهره ها که به بی تحرکی حساسیت دارند و وضعیتشان را بطور مرتب تغییر می دهند؛ به این گروه اغلب مارک بی قرار زده می شود. هدف اصلی آب درمانی برای این گروه نگهداشتن حرکت این بیماران در دامنه ی میانی حرکت با کم کردن تکرارها و آموزش وضعیت های ثبات دهنده و فرم طبیعی ستون مهره هاست (کراکونلیان، ۱۹۹۹).
۲-۶-۴- خواص مفید تمرین در آب عمیق:
تمرین در آب عمیق نقش مهمی در توانبخشی آبی ایفا می کند. تنوع حرکات و همچنین عدم نیاز بیمار، به دانستن فن شنا، امکان می دهد که برنامه ی تمرینات در آب عمیق در موارد مختلفی انجام شود. برخی از خصوصیات مفید تمرین در آب با انجام آن در آب عمیق تشدید می شود. از آشکارترین فواید آب عمیق آن است که هیچگونه تماس و برخوردی با کف یا دیواره ی استخر وجود ندارد. حرکت یک قسمت از بدن هنگامی که دامنه ی حرکت به انتها می رسد با موقعی که بیمار با میل خود از حرکت باز می ایستد متوقف می شود. در هیچ یک از این دو حالت فشاری به بدن وارد نمی شود چرا که بدن در مقابل یک مقاومت ثابت عمل نمی کند. بنابراین تمرین در آب عمیق در واقع یک زنجیرۀ حرکتی باز است. در صورتیکه وقتی یک قسمت بدن یا یک مفصل در مقابل یک مقاومت ثابت مانند کف استخر به حرکت درآید، زنجیره ی حرکتی بسته شکل می گیرد. تمرین در آب کم عمق بصورت ایستاده، مثالی از یک زنجیره ی حرکتی بسته است.
چون عمل جاذبه در جهت مخالف نیروی شناوری است، اثر آن در آب قابل اغماض است. وقتی فرد با زمین تماس پیدا می کند نیروی جاذبه اثر فشاری بر روی مفاصل اندام تحتانی و ستون فقرات دارد. در طی تمرین در آب عمیق نیروی شناوری از بدن و مفاصلی که وزن بدن را تحمل می کنند حمایت و محافظت می کند. از آنجا که مقدار وزنی که بدن تحمل می کند ناشی از شناور شدن در آب است، در طول تمرین هیچ دردی دراثر نیروی فشاری وجود ندارد. در آب عمیق ستون فقرات بیمار اثر کششی خفیفی را تحمل می کند. این پدیده عمدتاً از آنجا ناشی می شود که اثر فشاری نیروی جاذبه بوسیله ی اثر نیروی شناوری خنثی می شود. این اثر را می توان با بکاربردن وزنه بر روی مفصل ران یا مچ پا بعلاوه ی یک تیوپ شناورکننده که در سطح قفسه ی سینه قرار گرفته است افزایش داد. نیروی وزن پاها را به طرف کف استخر می برد در حالیکه شناورکننده ی قسمت بالایی بدن را در حالت شناور نگه می دارد (شکل ۲-۱۳).

شکل ۲-۱۳- ایجاد کشش با استفاده از یک تیوپ A: با وزنه در اطراف مفصل ران B: با وزنه های اطراف مچ
طی کشش، فشار داخل دیسک کاهش می یابد و اندازه ی سوراخ بین مهره ها ممکن است افزایش یابد و یا اینکه بین مفاصل فاست مقداری فاصله ایجاد شود. این اثر اغلب امکان می دهد، بیمارانی با مشکلات کمر در هنگام تمرین بطور قابل ملاحظه ای ناراحتی کمتری داشته باشند. یاد آوری این مسئله حائز اهمیت است که در انتهای جلسه ی تمرینی وارد کردن بار روی ستون فقرات باید کاملاً تدریجی باشد. از آنجائیکه همه ی قسمتهای بدن از گردن به پایین در زیر آب غوطه ور می شود، سطح مقاومت بیشتری در طی تمرین به وجود می آید. در حرکات از همه ی گروههای عضلانی اصلی و عضلات آنتاگونیست بطور متناوب استفاده می شود. این تقویت دو جانبه باعث ایجاد تعادل عضلانی در سراسر دامنه ی حرکت می شود و به آشکار شدن هر عدم تعادلی که ممکن است وجود داشته باشد، کمک می کند. از آنجا که فشار هیدرواستاتیک روی تمام قسمتهایی که در آب غوطه ور است بطور ثابت و برابر اثر می کند، وجود هرگونه عدم تعادل ممکن است مشخص و تصحیح شود.
بطور اساسی در هنگام تمرین در آب فعالیت اکسنتریک عضلانی انجام نمی شود. مقاومت آب حرکت اندام را کند می کند بطوریکه نیازی به فعال شدن عضلات برای کند کردن حرکات نمی باشد در هنگام راه رفتن و دویدن در آب احتمال هرگونه ضربه های خفیف که در مرحله ی اکسنتریک تمرینات خشکی به عضله با استخوان وارد می شود، کاهش می یابد. در استفاده از تمرین آب درمانی هیچ فشاری به بافت آسیب دیده وارد می شود و بیماران در ادامه ی تمرین واقعاً از آسیب آسوده هستند (نرم هنسن و همکاران، ۲۰۰۱).
۲-۷- مراحل یک جلسه ی تمرین آب درمانی:
بطور کلی یک جلسه ی تمرین آب درمانی برای بیماران که مشکل اسکلتی عضلانی دارند ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول می کشد. بر اساس سطح ضایعه و وجود هرگونه اختلال همراه با موارد احتیاطی جلسه ی اول فقط ۱۰ تا ۱۵ دقیقه می باشد و در طول یک تا دو هفته می توان مدت جلسه را براساس تحمل بیمار بطور مرتب افزایش داد. هر جلسه ی درمان معمولاً از ۷ جزء تشکیل شده است:
۱- مرحله ی گرم کردن : گرم کردن بدن تقریباً در تمامی برنامه های تمرینی نقش پذیرفته شده ای دارد که معمولاً بین ۵ تا ۱۵ دقیقه زمان تمرین را در برمی گیرد.
۲- مرحله ی کشش : تمرینات انعطافی ، تمرینات کششی هستند که به حفظ سلامت مفصل و انعطاف پذیری بافت نرم اطراف آن کمک می کند. مدت انجام آن ۵ تا ۱۵ دقیقه است.
۳- مرحله ی تقویت و ثبات دهی: مدت زمان این مرحله ۱۳ الی ۱۵ دقیقه است.
۴- مرحله ی تقویت تحمل: مدت زمان این مرحله ۱۵ الی ۲۰ دقیقه است.
۵- هماهنگی متعادل و حس عمقی: مدت زمان آن ۵ الی ۱۵ دقیقه است.
۶- مرحله ی فعالیت های عملکردی: مدت زمان آن ۵ الی ۱۵ دقیقه است.
۷- مرحله ی سردکردن : مرحله ی سردکردن اگر از مرحله ی گرم کردن مهمتر نباشد اهمیتش کمتر از آن نیست. مدت زمان این مرحله ۵ الی ۱۵ دقیقه می باشد (اثباتی، ۱۳۸۴).
پیش از

دیدگاهتان را بنویسید