کتابخانه­های دیجیتالی چه خدماتی رایعه می دهند؟

دانلود پایان نامه

خدمات کتابخانه­های دیجیتالی

از جمله خدماتی که کتابخانه­های دیجیتالی ارایه می­دهند عبارت است از:

  • گردآوری یا تولید منابع اطلاعاتی دیجیتال مبتنی بر اصول مجموعه­سازی
  • انتخاب و سازماندهی منابع اطلاعاتی توسط کارکنان متخصص
  • دسترسی کاربران به اطلاعات تمام متن دیجیتال از طریق شبکه
  • اعمال مدیریت منابع اطلاعاتی بر روی فایل­های دیجیتال
  • اعمال مدیریت سطح دسترسی (رعایت حق مولف) و در دسترس بودن طولانی مدت اطلاعات دیجیتال به مثابه منابع اطلاعاتی

دیجیتالی شدن یک کتابخانه از یک مرحله شروع و به تدریج به مرحله تبدیل به کتابخانه دیجیتال می­رسد
در این فرآیند ابتدا با دگردیسی کتابخانه از شکل سنتی به شکل دیجیتال روبرو هستیم، و آن زمانی است که امکان دسترسی کاربران به محتوای برخی منابع کتابخانه از طریق وب سایت کتابخانه مهیا می شود
در متون علمی این شکل کتابخانه­ها را «کتابخانه­های هیبرید» می­نامند
یعنی کتابخانه­هایی که قسمتی از خدمات را به شکل سنتی و بخشی دیگر را در قالب دیجیتالی ارایه می­کنند
در مراحل بعدی به­تدریج سهم خدمات دیجیتالی بیشتر می­شود (مثلا ارایه خدمات جستجو، بازیابی، و خدمات مرجع دیجیتالی) ، تا آن­که کل خدمات در قالب دیجیتالی ارایه شود
در این حالت از شکل هیبرید به دیجیتالی تبدیل می شود(علیپور،۱۳۸۹)

کتابخانه­های دیجیتالی جزایر دور افتاده بدون ارتباط با یکدیگر نیستند بلکه هدف اصلی، یک­پارچه­سازی خدمات و تسریع و تسهیل در ارایه به­کاربران است
یک­پارچه­سازی ریشه در خدمات سنتی کتابخانه­ها دارد و نمونه آن در ایران، راه­اندازی طرح غدیر (اشتراک منابع ) است که پژوهش­گاه علوم و فن­آوری اطلاعات متولی انجام آن در سطح ملی است
ضرورت یک­پارچه­سازی در محیط دیجیتال چند برابر محیط سنتی است، زیرا پراکندگی خدمات در این محیط کاربر را سر در گم می کند
در یک­پارچه­سازی دو رویکرد عمده دنبال می­شود: یک­پارچه­سازی منابع اطلاعاتی و یک­پارچه­سازی خدمات اطلاعاتی
برای یک­پارچه­سازی خدمات در کتابخانه دیجیتال مدل­های مختلفی پیشنهاد شده است
انتخاب هر مدل بسته به هدف و نوع کاربران، از یک کتابخانه به کتابخانه دیگر متفاوت است

سه مدل اصلی یک­پارچه­سازی خدمات در کتابخانه دیجیتال عبارتند از:

  1. مدل جست وجو ی هم زمان
  2. مدل برداشت اطلاعات
  3. مدل پراکنده

یک کتابخانه دیجیتال می­تواند در برگیرنده خدمات دیگری هم باشد:

– ارجاع آنلاین : روشی برای تماس با اعضای هیات علمی و یا ال
ار
اس[۱] برای درخواست کمک

نقد و سفارش کتاب از طریق فهرست کتابخانه­ها

– آموزش مهارت­های اطلاعاتی به اعضای هیات علمی و دانشجویان

– قابلیت جست­وجو: توانایی جستجو از طریق طیفی وسیع از منابع

– مرور و جست­وجو بر اساس سرفصل درس

– تلفیق با نرم افزار مدلی [۲] (بسته نرم افزاری )

– ذخیره و نگهداری منابع دیجیتالی در یک مخزن

 

۲-۲-۹-۱٫ خدمات مرجع در کتابخانه­های تخصصی 

اصطلاح مرجع الکترونیک از تازه­ترین اصطلاحات رایج در حرفه کتابداری است
همگان متفق­القول و بر این باورند که مرجع الکترونیکی، خدمات مرجع را از طریق پست الکترونیکی با نرم­افزار گپ زنی و با ویدیو کنفرانس، که به مرجع زنده نیز معروف است، فراهم می­آورد
اصطلاح مرجع­های الکترونیک و مرجع­های مجازی هم تنها به مرجعی اشاره دارد که به­واسطه مسافت و فضای فیزیکی نامحدود می­باشد
خدمات مرجع الکترونیکی، خدمات مرجعی هستند که با استفاده از امکانات و ابزارهای الکترونیکی و شبکه­های رایانه­ای به مراجعه کنندگان ارایه می­شود(ویکی پدیا)

 

۲-۲-۱۰٫ مجموعه­سازی و توسعه منابع اطلاعاتی در کتابخانه­های دیجیتالی

یکی از مهمترین مسایلی که در کتابخانه­های دیجیتالی مطرح است توسعه منابع اطلاعاتی آن­هاست که باید به صورت دیجیتالی به کاربران ارایه شود
بنابراین هم­آنطور که فرمت منابع اطلاعاتی در کتابخانه­های دیجیتالی با کتابخانه­های سنتی متفاوت است، روش­های توسعه این منابع اطلاعاتی نیز متفاوت خواهد بود و انواع مختلفی از اطلاعات در قالب متن، تصویر، عکس، صوت و فیلم وجود دارند که برای ارایه در کتابخانه­های دیجیتالی باید به فرمت الکترونیکی تبدیل شوند
کتابداران برای توسعه منابع اطلاعاتی الکترونیکی در کتابخانه های دیجیتالی خود روش­های مختلفی اتخاذ می­کنند

مراکز اطلاع­رسانی و کتابخانه­های سازمان­های مورد مطالعه با توجه به امکانات خود دست به ایجاد این گونه کتابخانه­ها می­زنند و آن را مکمل کتابخانه­های سنتی خود می­دانند
حتی بعضی از آن­ها که فاقد کتابخانه­های سنتی هستند نیز به فکر ایجاد کتابخانه دیجیتالی افتاده­اند
کتابخانه­های دیجیتالی مورد مطالعه دارای مجموعه عظیمی از منابع اطلاعاتی الکترونیکی هستند
پیچیدگی دست­یابی به منابع الکترونیکی با پیچیدگی تهیه این منابع همراه است
در این کتابخانه­ها تجهیزات مورد نیاز، خرید یا اجاره منابع، و نیز قیمت و زمان تهیه مد نظر قرار می گیرد

کتابخانه­های مورد مطالعه، منابعی را انتخاب و تهیه می­کنند که فن­آوری کاربرد آن را داشته باشند
در توسعه منابع اطلاعاتی، تعیین پوشش موضوعی مورد نیاز، نوع مخاطبان، ویژگی­های خاص منابع، و روز آمد بودن مطرح است
متنوع بودن این منابع، که بسیاری از آن­ها منابع اطلاعاتی آنالوگ (چاپی) تهیه می­شوند، فرایند توسعه را مشکل می­سازند

به هر جهت اطلاعاتی که به شکل­های مختلف چاپی، صوتی و تصویری وجود دارند باید به مخازن کتابخانه های دیجیتالی راه پیدا کنند
پس لازم است از طریق مجموعه­ای از اصول و روش­ها این منابع اطلاعاتی وارد مخازن این کتابخانه­ها شوند
اساساٌ چهار روش برای توسعه منابع اطلاعاتی الکترونیکی در کتابخانه­های مورد مطالعه وجود دارد که شامل موارد زیر است :

تبدیل منابع از آنالوگ به دیجیتال(پویش منابع ): یعنی تبدیل رسانه­های کاغذی، مجموعه­های موجود به شکل دیجیتالی که قابل فهم توسط رایانه­ها باشد

تهیه منابع اطلاعاتی الکترونیکی: تهیه منابع اطلاعاتی از طریق خرید، اهدا و مبادله اطلاعات

تولید منابع اطلاعاتی: گردآوری اطلاعات دیجیتالی شده که به­وسیله پژوهشگران، دانشجویان و یا سایر متخصصان مراکز ایجاد می شود

اشتراک منابع: دسترسی به منابع اطلاعاتی الکترونیکی کتابخانه­ها و مراکز اطلاع رسانی دیگر(ماهر النقش،۱۳۸۵)

LRS15

MOODLE16

دیدگاهتان را بنویسید