منابع پایان نامه درباره توسعه شهر، بافت فرسوده

دانلود پایان نامه

لازم دانست که از جمله آن «در نظر گرفتن امکانات و ابزارهای اجرایی» را مطرح نمود. بنا به نوشته شین مک کونل در کتاب نظریه‏های برنامه‏ریزی، نتایج چندین دهه برنامه‏ریزی کالبدی ناامیدکننده است، چرا که نظریه‌های پایه‌ای آن بسیار کلی، مبتنی بر عوامل کالبدی، نخبه‌گرایانه و از نظر ابعاد اقتصادی، مالی و سیاسی بسیار غیر واقعی بوده است. این گونه برنامه‏ریزی بسیار جامد و ایستاست، در حالی که طبیعت پویا و متحول شهر به نوعی برنامه‏ریزی انطباق پذیر۸ نیاز دارد (مهدی‏زاده و همکاران، ۱۳۸۲: ۷۷-۷۶). در یک نظام هماهنگ و پیوسته سه نوع فعالیت یعنی برنامه‏ریزی، تهیه طرح و اجرا وجود دارد. در برنامه‏ریزی خطی این سه فعالیت به ترتیب و پشت سر هم واقع شده‏اند. اما در برنامه‏ریزی چرخه ای این سه مرحله به شکلی قرار می گیرند که مرتباً به یکدیگر تبدیل می شوند، برنامه‏ریزی در این فرآیند به اجرا تبدیل می شود و اجرا هم به برنامه‏ریزی. اگر بخواهیم به این امر با دقت بیشتری بپردازیم و تحولات و تغییرات عمده را در دانش برنامه‏ریزی شهری معاصر مورد توجه قرار دهیم سه نکته را باید مد نظر داشته باشیم:
– مراحل برنامه‏ریزی، تهیه طرح و اجرا به عنوان یک فرآیند واحد چرخه‏ای مد نظر باشد.
– تاکید بر تحقق‏پذیری و امکانات اجرایی.
– سومین موضوع جلب مشارکت عمومی (مردمی) است که بر آن تأکید می شود.
در کشور ما اغلب قوانین شهرسازی در زمینه تهیه، تدوین و تصویب برنامه‏ها و طرح‎های شهری است و قوانین و مقررات اجرایی اولاً به صورت منسجم وجود ندارد و در ثانی این قوانین با نظام برنامه‏ریزی هماهنگ نیست، از این رو جنبههای اجرایی در بر نامه های شهری به صورت آشکاری در عرصه عملیات شهرسازی قرار نمی‏گیرند و برنامه های شهری عملاً در حد تصویب باقی می‏ماند و ضمانتهای اجرایی لازم را ندارد. از سوی دیگر قوانین نیز آن چنان متعدد است که برای جلوگیری از هر فعالیت عمرانی و توسعه‏ای در شهر قانونی وجود دارد و برای اجرای آن قانون الزامآوری وجود ندارد(جمهیری و همکاران،۱۳۸۷: ۹۳). فقدان پشتوانههای نظری جهت تهیه طرح‎های ویژه نوسازی، نبود مدیریت راهبردی با استراتژی‏های هدفمند و اقتدارهای لازم اجرایی، کمبود منابع و اعتبارات، فراهم نشدن پشتوانه‏های حقوقی و زمینه‏های مشارکت‏های مردمی از مهمترین دلایل عدم تحقق نوسازی بافت‏های فرسوده‌اند(عندلیب،۱۳۸۵: ۸). به دلایل متعدد از جمله ساختار مدیریتی، عدم وجود الگوهای مناسب بهسازی و نوسازی شهری، نارسایی قوانین و مقررات و منابع مورد نیاز اقتصادی، مالی و ساختار نامناسب سازوکارهای اجرایی، همچنان روند تخریب و بی رونقی بافت‏های قدیم شهری ادامه یافته است (پور احمد، شماعی،۱۳۸۴: ۳۵۲).
امروزه تلاش برای تحقق‏پذیری طرح به اندازه محتوای طرح حائز اهمیت باشد (غمامی،۱۳۸۹: ۵۰). با بررسی اقدامات مدیریت شهری می‏توان نتیجه گرفت مشکلات متعدد در این حوزه، منجر به عدم تحقق طرح‎ها و برنامه های شهری شده است و نهایتاً چیزی جز گذر و استمرار زمان و افزایش شتابدار فرسودگی حاصل نشده است. اقدامات اخیر در دهه های اخیر، حتی فاقد الگوهای فکری تبیین شده و براساس نگرش اقتضایی به صورت تلویحی و برداشت‌های شخصی مجریان انجام گرفته است (کامروا، ۱۳۸۸: ۲۰۲).
آخرین بخش از شرح خدمات یک برنامه شهری، بخش تحقق‏پذیری آن است. به طور عرفی در بخش تحقق‏پذیری طرح‎ها طیف وسیعی از مسایل از جمله برآورد اقتصادی، مرحله بندی اجرایی و یا مکانیسم اقتصادی- اجتماعی و اجرایی طرح مورد بررسی قرار می‏گیرد، لیکن این بخش از مطالعات هویت مستقلی از آنچه مرسوم شده است، دارد. در بخش تحقق‏پذیری طرح، مشاور باید با ارائه مستندات و مصادیق نشان دهد که در وهله اول طرح تهیه شده تا چه حد طرح واقعیت‏ها را در نظر گرفته و از مشروعیت و مقبولیت در نزد نهادهای ذینفع و ذی نفوذ برخوردار است و در وهله دوم چه راهکارهایی را به کار بسته است تا طرح از ضمانت اجرایی برخوردار گردد. به طور کلی در بخش تحقق‏پذیری طرح‎ها باید به مواردی همچون امکان‏پذیری اجرایی و واقع نگری طرح، برنامه‏ریزی مشارکتی طرح و مشارکت پذیری آن در اجرا، سیاستهای انگیزش مشارکت نهادها و دستگاههای ذی‏مدخل، نحوه بازنگری و به روزرسانی طرح و نحوه نظارت بر اجرای طرح مورد بررسی قرار می‏گیرد. معمولاً در طرح‎های شهری درصد بالایی از پیشنهادهای ارائه شده در طرح‎ها به دست فراموشی سپرده می‏شوند که مهمترین عامل در این مسأله، عدم در نظر گرفتن توانایی اجرایی و مالی شهرداری و همچنین ایده‏ال‏گرایی طراح‏هاست (عباس زادگان و بدری، ۱۳۹۲: ۱۰۳).
بررسی علل عدم تحقق طرح‎های نوسازی بافت فرسوده، باید در سه سطح برخورد: ساختاری، نهادی و خرد صورت گیرد.
ابتدا مطالعات بافت قدیم در سطح ۲۸۳ هکتار متشکل از ۱۶ محله آغاز گردید. مباحث ساماندهی و احیا در بافت قدیم کرمانشاه سابقه طولانی دارد. ولی تا سال ۱۳۷۵ که وزارت مسکن و شهرسازی مطالعات طرح بهسازی و نوسازی مرکز شهر کرمانشاه را آغاز کرد اقدام جدی و موثری برای تغییر شرایط این حوزه گسترده انجام نگرفت. در این سال مطالعات عمومی طرح بهسازی بافت قدیم کرمانشاه با مساحت ۲۸۳ هکتار آغاز شد و همزمان با آن مطالعات ساماندهی بخشی از بافت با عنوان « بافت مسئله‏دار » و همچنین طرح « احیاء و مرمت بازار کرمانشاه » شروع شد و « طرح بهسازی محله فیض آباد » به عنوان اولین طرح در این راستا مورد توجه قرار گرفت. طرح‎های بهسازی
و نوسازی در سال ۱۳۶۰ بعنوان یک اقدام ضروری در دستور کار وزارت مسکن و شهرسازی قرار گرفت و در حال حاضر از نظر اداری از انسجام و هماهنگی بیشتری برخوردار شده است و سازمان عمران و بهسازی شهری به عنوان شرکت مادر تخصصی بیشترین نقش مسئولئیت را بر پایه روشهای ملاحظه طرح‎های بهسازی و نوسازی در سطح شهرهای کشور بر عهده دارد. تفکر اولیه این طرح‎ها بر پایه تملک اراضی بافت قدیمی و فرسوده و تعیین قدمت ارزش تاریخی آن و در نهایت حفظ و تجمیع آنها و تهیه طرح‎های بهسازی و نوسازی و اجرای آنهاست (غیاثی نیا ،۱۳۸۶، ۲۷).
در اولین طرح جامع شهر ضرورت توجه به مرکز شهر مطرح گردید و در طرح جامع و تفصیلی دوم شهر که در اوایل دهه ۱۳۶۰ تهیه شد، نه تنها بهسازی و نوسازی بافت قدیمی بلکه اهمیت و ضرورت نوسازی محلات حاشیه ای مورد توجه قرار گرفت. ولی تا سال ۱۳۷۵ که وزارت مسکن وشهرسازی مطالعات طرح بهسازی و نوسازی مرکز شهر کرمانشاه را آغاز کرد اقدام جدی و مؤثری برای تغییر شرایط این حوزه گسترده انجام نگرفت. از همان ابتدا نظرات متعدد و متفاوتی در مورد این طرح‎ها در سطح مجامع تخصصی، مسئولان و مجریان مطرح شد (کلهرنیا،۱۳۸۰: ۸۴). در طرح ساماندهی بافت مرکزی شهر کرمانشاه که توسط مهندسین مشاور تدبیر شهر در سال ۱۳۸۶ تدوین گردیده است به مطالعه و شناخت بافت مرکزی شهرکرمانشاه و سیاست‏ها و راهکارهای مداخله در بافت را مورد مطالعه قرار داده است. که در این پژوهش به ارزیابی این طرح در راستای طرح‎های شهرسازی مشارکتی و در نظر گرفتن ساکنین و ذینفعان در طرح پرداخته است. بافت مرکزی و فرسوده شهر کرمانشاه محدودهای با مساحت تقریبی ۲۸۵ هکتار که از شمال به خیابانهای سیلو، امیری و کشاورز، ازشرق به خیابانهای اسدآبادی و شریعتی، از غرب به خیابان‏های کارگر و شهیدمدنی، از جنوب به خیابان فاطمی محدود است. مساحت این بافت ۸۵/۲ درصد از مساحت شهر را شامل می شود. و جمعیت آن حدود ۳۳۳۲۸ نفر می باشد، که ۱۹/۴ از جمعیت شهر را در برگرفته است. تراکم ناخالص جمعیت ۱۱۷ نفر در هکتار و تراکم خالص جمعیت آن ۱۶۴ نفر در هکتار، با ۶۱۶۲ واحد مسکونی و ۹۰۴۱ خانوار با بعد خانوار ۶/۳ نفر در خانوار، با تراکم ۴۶/۱خانوار در واحد مسکونی که در مقایسه با شهر که ۱۷/۱ می باشد نسبت بالاتری را به خود اختصاص داده است. و سرانه ناخالص ۵/۸۵ متر مربع را داراست.مهندسین مشاور تدبیر شهر (۱۳۸۶) دراثری به عنوان «طرح ساماندهی بافت مرکزی شهر کرمانشاه» به مطالعه و شناخت بافت مرکزی شهرکرمانشاه پرداخته که در این پژوهش به بررسی عوامل و الزامات موثر در تحقق‏پذیری طرح ساماندهی و احیای بافت مرکزی شهر کرمانشاه پرداخته شده است.

۱-۳- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
امروزه تلاش برای تحقق‏پذیری طرح به اندازه محتوای طرح حائز اهمیت باشد. مقوله اجرای طرح برای چند دهه در حوزه برنامه‏ریزی مورد غفلت واقع شده است. از اواسط دهه ۱۹۹۰ پژوهشگران حوزه برنامه‏ریزی توجه شایانی به تعریف ویژگی‏های کیفی طرح و ارزیابی نتایج شیوه‏های طرح ریزی بر کیفیت طرح داشته‏اند. اما مطالعات و بررسی های اندکی بر موضوع تأثیر طرح و شیوه‏های اجرا، که اقدام در قبال مسائل برآمده از طرح‎ها راسبب می‏شود، متمرکز شده‏اند. به دلیل رشد فزاینده ابعاد شهرنشینی و تغییر در ماهیت مسایل شهری و پیچیدگی این مسایل، توجه به ابعاد و جنبه های مختلف مسئله به منظور حل پایدار آنها مورد تأکید برنامه‏ریزان قرار گرفته شده است و بیش از هر زمان دیگری به سطوح پایین‏تر و زندگی شهری و بهبود کیفیت محیط شهری با مشارکت شهروندان توجه شده است(Hall, 1995:229). برای تحقق اهداف طرح‎ها راهی جز مراجعه به افکار شهروندان یا نمایندگان آنها در زمان تهیه طرح‎ها وجود ندارد (Vajdovich Visy,2002:1). ساماندهی و احیای شهری اساساً باید توسط مردم انجام شود و دستگاه های متولی باید هدایت کننده، برنامه‌ریز و سازمان‌دهنده باشند. محور اصلی نوسازی باید مبتنی بر مشارکت وحضور فعال مردم استوار باشد. قوانین و مقررات شهرسازی مناسب و موثر از ارکان اصلی و ضروری در میزان موفقیت طرح‎های توسعه شهری می‏باشد، از این رو اصلاح قوانین و مقررات شهرسازی یکی از اقدامهای اساسی در بهبود مدیریت توسعه شهرهاست. به عبارتی نظام سازمانی برای هدایت و مدیریت طرح‎های توسعه شهری باید بر پایه قوانینی استوار باشد که چارچوب لازم و موثر را برای تهیه، تصویب و اجرای طرح‎های شهری را فراهم آورد. ولی با گذشت چهار دهه از تهیه و اجرای طرح‎های شهری هنوز این طرح‎ها نتوانسته‏اند در هدایت و اداره شهرها موفقیت چندانی بدست بیاورند.
مشارکت شهروندان در بافت می‏تواند در تأمین منابع اقتصادی، کاهش هزینه خدمات، افزایش انسجام اجتماعی، کاهش آسیب ها و تنش های ناشی از زندگی شهری و رضایت شهروندان موثر باشد(دانشپور، هادیان، ۶۱،۱۳۸۸(.
تحقق‏پذیری طرح‎های توسعه شهری به طور اعم و طرح‎های بهسازی و نوسازی بافت‏های فرسوده شهری به طور اخص، با توجه به الزامات و عواملی همچون (هماهنگی و انطباق با طرح‎های فرادست (آمایش، جامع و تفصیلی)، عوامل و الزامات مدیریتی و ساختاری، نهادی، فنی و اجرایی، الزامات اقتصادی (مالی، سرمایه گذاری)، الزامات اجتماعی (مشارکت شهروندان و مدیریت مشارکتی در طرح) و توانمندسازی بافت‏های فرسوده امکان‏پذیر نیست.
از طرف دیگر بدلیل اهمیت تحقق پذیری طرح‎های بافت فرسوده شهری و مسائل و مشکلاتی که اینگونه از بافت‏ها برای شهرها بوجود می‏آورند، ضرورت مطالعه و تحقیق در موضوعات و
مشکلات مرتبط با تحقق‏پذیری این طرح‎ها را گوشزد می‏نماید.
دیدگاه‏های نظری و تجارب متأخر مدیریت شهری، تحقق‏پذیری برنامه‏های مداخله را در گرو رویکردهای برنامه‏ریزی شهری مشارکتی می‏دانند. مردم به عنوان اصلی‏ترین صاحب‏نظران و ذینفعان برنامه نوسازی، قدرتمندترین عامل تحقق طرح‎های نوسازی هستند. عزم آنها به همراه عزم مدیریتی می‏تواند سبب جریان یافتن این حرکت گردد. بدین منظور فراهم کردن شرایطی جهت حضور آنها در تمامی مراحل نوسازی از طراحی تا اجرا الزامی است.

۱-۴- اهداف پژوهش
با گذشت چندین دهه از تصویب و اجرای طرح‎های توسعه شهری در بافت‏های فرسوده، این طرح‏ها به اهداف خود دست نیافته‏اند که هدف این پژوهش بررسی عوامل و الزامات تحقق‏پذیری طرح‎های توسعه شهری در بهسازی و نوسازی بافت‏های فرسوده می‏باشد. معمولاً طرح‎هایی که به صورت مشارکتی تهیه و اجراء می‏شوند، موفق‏تر از سایر طرح‎ها هستند. وقتی یک طرح با نظر سایر نهادهای ذی نفع و ذی نفوذ تهیه شده باشد، علاوه بر جامع نگری و واقع گرایی، در اجراء نی

دیدگاهتان را بنویسید