No category

تحقیق رایگان با موضوع ناصرالدین شاه

آبی، طوسی و شیر و شکری استفاده می کردند. شال و عمامۀ سبز و قبای سبز و سفید به شبیه امام و شهادت خوانان اختصاص داشتند. برخی از اولیاخوانان که در تعزیه نقشهای درجه دوم داشتند، معمولاً به جای عمامه «چپیه و عگال» (یا به اصطلاح تعزیه خوانان چپیه ارگال) به سر می بستند. اگر این دسته از اولیاخوانان جوان یا نوجوانان بودند، فقط قبا بر تن می کردند و عبا نمی پوشیدند و معمولاً به جای چپیه و عگال از دستمال سر و سربند استفاده می کردند. دستمال سر، دستمال بزرگ چارگوشی بود که آن را از دو گوش تا می زدند تا به شکل مثلث در آید، بعد قاعدۀ آن را روی پیشانی می گذاشتند وبا سربند آنرا می بستند.
۳-۵-۳-۴ – لباس بچه خوانان
لباس بچه خوانان پسر دو گروه اولیا خوان و اشقیا خوان تنها شال و قبا بود. چوشش سر آنان دستمال بزرگی بود با سربند که به جای چپیه دور سر می بستند، به نحوی که قرص صورتشان پیدا باشد. رنگ قبا و روسری بچه خوانهای اولیا سبز یا آبی یا سفید، و رنگ قبا و روسری بچه خوانان اشقیا، مانند پسران ابن سعد در تعزیۀ حر، سرخ یا تیره بود.
لباس بچه خوانانی که شبیه دختران اولیا می شدند، مانند فاطمه صغری و رقیه خاتون، پیراهن سیاه عربی بلند و روسری سیاه با سربند بود. روسری را به طرزی به سر می بستند که مانند بچه خوانهای پسر، فقط قرص صورتشان پیدا باشد. دختر خوانهایی که از اشقیا بودند، مانند دختر یزید، پیراهن عربی می پوشیدند. این پیراهن از همان نوع پیراهن بچه خوانان دیگر، منتها با رنگهای تیره یا سرخ یا زرشکی و مانند آن بود. بر سر نیز روسری و سربندی از پارچۀ ابریشمی و حریر گلدار و مانند آن می بستند.
۴-۵-۳-۴ – لباس قاصدان
قاصدان و فرستادگان اولیا و اشقیا چون تا اندازه ای بی طرف بودند و در مخاصمات دو سو درگیر نمی شدند، معمولاً لباس رایج اعراب را به تن می کردند و چپیه و عگال بر سر می گذاشتند. روی عبا، شال و گاهی کمربند می بستند. قاصدان اولیا، به خصوص اگر خبر غم انگیزی داشتند، علمی نیز در دست می گرفتند.
۵-۵-۳-۴ – لباس شهادت خوانان
لباس شهادت خوانان و جنگجویان موافق مانند حضرت عباس، علی اکبر و امثال آنان عموماً قبایی یک لا، زره، کلاهخود، ابلق، چکمه و شمشیر بود. شهادت خوانان قبایی سفید یا سبز و روی آن زره می پوشیدند. روی کمر شال می بستند. دو سر شال را جلوی کمر گره می زدند به نحوی که دو سر شال تقریباً به اندازۀ یک متر از پیش پا آویزان می شد. این شال آویخته را شرابه می گفتند. ظاهراً این رسم و شیوۀ لباس پوشیدن از سواران و اکنون در تعزیه ها، شهادت خوانان هنگام تأثر و نشان دادن غم و اندوه خود، سرشال آویخته را جلوی چشم می گیرند. همچنین، پس از تکاپو و جنگ و گریز زیاد، از آن به جای دستمال برای پاک کردن عرق صورت استفاده می کنند.
شهادت خوانان هنگام جنگ و ستیز، مخصوصاً جنگهای پیاده مانند پهلوانان قدیم ایران، دو طرف دامن قبا را بالا می زدند؛ مثلاً ابراهیم مالک اشتر در جنگ با قاتلان امام در تعزیۀ «خروج مختار». لباس جنگجویانی نظیر شبیه حر، مالک اشتر، ابراهیم اشتر، سلیمان بن صرد، همانند لباس شهادت خوانان بود، با این تفاوت که رنگ قبای آنان به جای سبز یا سفید، زرد، آبی، طوسی و به رنگهای دیگر، به جز سرخ، بود.
۶-۵-۳-۴ – لباس اشقیا
امیران مخالف، مانند ابن زیاد، ابن سعد، یزید، معاویه، هارون و مأمون عمامه هایی به رنگ زرد تیره و شیر و شکری بر سر می بستند و قبا و جبۀ سرخ یا تیره می پوشیدند. پارچۀ عمامه و قبا و جبۀ امیران تعزیه خوان یا تخت خوانان در تکیۀ دولت و تکایای اعیانی، معمولاً از پارچه های گرانبهایی چون تافته های زرتاری، خارا، عتابی، ترمه، شالهای رضایی و کشیمری و امثال آنها بود.(دهخدا، لغت نامه، ۱۳۲۵). تخت خوانان در تعزیه های تکایای عمومی و محلی از پارچه های سادۀ ململ، چلوار، قدک و چیت به رنگهای مختلف استفاده می کردند و طرز بستن عمامۀ این دسته از تعزیه خوانان با عمامۀ مظلوم خوانان نیز تفاوت داشت. اینان غالباً عمامه را مندیل وار یا به شیوۀ عربی می بستند و سر آن را از پشت گردن و شانه نمی آویختند، و اگر هم می آویختند بسیار کوتاه بود. بعضی از امیران در برخی از تعزیه ها، مانند یزید در تعزیۀ «بازار شام» تاجی بر جلوی عمامۀ خود نصب می کردند. این تاج، معمولاً از یک قطعه یاقوت (در تکیۀ دولت) یا شیشۀ سرخ (در تکایای عمومی) و گرد یا بیضی شکل بود. یک دسته پر به شکل تاج هدهد نیز بر بالای آن قرار داشت.
لباس شمرخوان و شبیه خوانانی که نقشی چون او در تعزیه داشتند، مانند شهادت خوانان، زره و قبا و کلاهخود و ابلق و چکمه بود. قبا و گاهی شال کمر و پرابلق کلاهخودشان، معمولاً به رنگ سرخ بود. شمرخوانان همواره خنجری بر کمر داشتند و شمشیر حمایل دار می بستند. اشقیاخوانان دیگر، مانند سنان، خولی، حارث و حرمله، به خصوص در تکایای عمومی، وقتی نقش درجه دوم داشتند، بیشتر چپیه و عگال بر سر می بستند و عبا می پوشیدند و شالی روی آن بر کمر می بستند. آنها از زره و کلاهخود کمتر استفاده می کردند. در تعزیه هایی که یکی از اشقیا نقش درجۀ اول، و به اصطلاح شاه فردخوانی تعزیه را بر عهده داشت، مانند حارث در تعزیۀ «طفلان مسلم» یا مرحب خیبری در «جنگ خیبر»، لباسی همانند لباس شمر می پوشید.
لباس عربها، یعنی افراد سپاه و سیاهی لشکر اشقیا، اغلب قبای ساده و شال کمر با چپیه و عگال و بدون عبا بود. بعضی از آنان، به خصوص در تکایای ساده و عمومی، به جای چپیه پارچه و دستمال بزرگی دور سر می پیچیدند به نحوی که پیشانی و چانه و نیمی از گونه هایشان را می پوشاند. برخی نیز فقط شالی دور سر می بستند و با لباس معمولی خود در تعزیه خوانی شرکت می کردند.
۷-۵-۳-۴ – لباس زن خوانان
زن خوانان پیراهن بلند و گشاد و سیاهی که تا پشت پا می رسید و آستین بلندی داشت می پوشیدند، و پارچه یا روسری سیاه بزرگی را روی سر می افکندند. این روسری به قدری بزرگ بود که تا سرانگشتهای دستشان را می پوشاند. یک پارچه یا مقنعۀ سیاه نیز به پیشانی می بستند تا تمام صورت به جز چشمهایشان زیر آن پوشیده شود. زنان همسر مخالفان و اشقیا، اگر از هواداران اولیا بودند، مانند زن شمر و زن ظهری یهودی، همین گونه لباس می پوشیدند؛ لیکن اگر از مخالفان اولیا بودند، مانند قطامه و جعده، پیراهن و روسری سرخ یا زرشکی و تیره رنگ می پوشیدند.
۴-۴- حیوانها در تعزیه
درادامه به کاربرد انواع حیوانات در تعزیه پرداخته می شود:
۱-۴-۴ – اسب
از مهمترین چهارپایان لازم و ضروری در مجالس تعزیه، اسب بود. در تعزیه های شهادت در دهۀ اول محرم، امام و جنگجویان موافق و مخالف، به هنگام جنگ و در بعضی مواقع دیگر، به اسب نیاز داشتند. در بسیاری از تعزیه های حماسی و تاریخی نیز، مانند «جنگ خندق»، «جنگ خیبر» و «نبرد بئرالعلم»، اسب از چهارپایان حتمی و ضروری تعزیه به شمار می رفت. در برخی از تعزیه های شهادت، معمولاً یک اسب برای رفع نیاز تعزیه خوانان کافی بود. لیکن، در تعزیه هایی چون «شهادت حر» یا «سر راه گرفتن حر بر امام» و «جنگ احزاب»، به اسبهای بیشتری نیاز بود. پیداست که تعداد اسبها و کیفیت و زیبایی زین و برگ آنها، مانند وسایل و اسباب دیگر تعزیه، به امکانات محل و توانایی بانیان تعزیه و تکیه بستگی داشت. مثلاً، در تکیۀ دولت اسبهای متعددی می آوردند. اسب شبیه امام (ذوالجناح)، اسب عربی سفید و زیبا و خوش اندام و خوش خرامی بود متعلق به اصطبل شاهی که یال و دمش را با حنا رنگ کرده بودند. همچنین اسبهایی که شهادت خوانان یا اشقیا سوار می شدند، دارای خصوصیات و رنگهای مختلفی چون اشهب و ابلق و سمند بودند. در بسیاری از تکایا، به سبب نداشتن امکانات، از یک اسب و گاهی به جای اسب، از قاطر استفاده می کردند.
۲-۴-۴ – شتر
در تکیه ها و تعزیه ها از شتر و قاطر نیز استفاده می کردند. در تعزیه هایی چون «حجه الوداع»، «بازار شام»، «دیر سلیمان»، و «ورود اهل بیت به مدینه»، شتر و قاطر از حیوانهای لازم و ضروری بودند. در این تعزیه ها، اهل بیت امام سوار بر شترها می شدند و کجاوه ها و صندوقها و رختخواب و بار و بنه و اسباب دیگر را بر قاطرها بار می کردند. در روزهایی که چنین مجالس تعزیه های در تکایا، به خصوص در تکیۀ دولت، یا در میدانها برگزار می شد، در فضای درونی و بیرونی تکیه شور و ولوله و غوغایی برپا بود. از شتر نه تنها در مجالس تعزیه، بلکه در مراسم عزاداری روزهای تاسوعا و عاشورا نیز استفاده می کردند. کودکانی را که به صورت کودکان امام و اهل بیت در می آوردند، سوار بر شترها می کردند و همراه دسته ها حرکت می دادند. در تعزیه ها و مراسم عزاداری، در نقاط و مناطق کوهستانی ایران که شتر کمتر یافت می شد، فقط از قاطر استفاده می کردند.
۳-۴-۴ – فیل
یکی از ابداعات گردانندگان تعزیه در تکیه دولت، استفاده از فیل در بعضی از تعزیه ها بود. مثلاً، در تعزیۀ «عروسی سلیمان و بلقیس»، شبیه بلقیس را به جای اسب بر روی فیل سوار می کردند. ناصرالدین شاه که به گفتۀ عبدالله مستوفی «از همه چیز وسیلۀ تفریح می تراشید»، رسم بی مزه و پر دردسر فیل گردانی را در تعزیۀ تکیه دولت باب کرد.
۴-۴-۴ – شیر
همچنان که گفتیم، در تعزیه هایی چون «شهادت امام»، «رهاندن امام سلطان قیس را از چنگال شیر» و تعزیۀ «شیر و فضه»، کسی در پوست شیر یا پوستین وارو شده ای می رفت و نقش شیر را بازی می کرد. در تکیۀ دولت، این نقش را به شیری که از باغ وحش می آوردند، می دادند.
۵ – ۴ – اسباب مجلس (اکسسوار) در تعزیه
برای هر یک از مجالس تعزیه اسباب و ابزار خاصی لازم است که معمولا علاوه بر معنا و شکل ظاهری و ابتدایی دارای مفهومی نمادین نیز می باشند و آنها را اصطلاحاً «اسباب مجلس»۱ و در تئاتر مدرن اکسسوار می گویند. در بعضی از تعزیه ها به رختخواب، دیگ، گلاب پاش، آفتابه لگن و ریسمان نیاز بود، و در بعضی دیگر به کجاوه، گهواره، ناقوس، صندوق و مواد خوراکی یا نوشیدنی. فراهم کردن وسایل و اسبب تعزیه، بیشتر به امکانات مادی بانیان و برگزارکنندگان تعزیه و ذوق و سلیقۀ تعزیه گردان بستگی داشت. از این رو به دست دادن فهرست نسبتاً جامع و کاملی از اسباب و ابزار همۀ مجالس تعزیه ممکن نیست. برخی از اسباب تعزیه از لوازم ضروری و عمومی تعزیه ها به شمار می آمدند. این گونه اسباب و ابزار از وسایلی بودند که در بیشتر تعزیه های رایج و معمول ایام محرم به کار می رفتند. فراهم کردن بعضی از این نوع اسباب در زمان برگزاری تعزیه به آسانی ممکن و میسر نبود. مثلاً تهیه اسبابی مانند شمشیر، زره، کلاهخود، علم و قبای مخصوص امام خوان و شهادت خوانان که در بیشتر مجالس تعزیه به کار می رفتند، در زمان برپایی تعزیه تا اندازه ای دشوار بود، لیکن وسایل و

دیدگاهتان را بنویسید