No category

تحقیق رایگان با موضوع تحلیل محتوا، جامعه شناسی، تحقیق کیفی، ناخودآگاه

موضوعاتی مثل پایگاه، سلیقه، پیشرفت، ملّیّت و غیره است، می‌باشد.(آسا برگر ،۱۳۸۷:ص۱۵- ۲۰)
جامعه‌سنجی(Sociometry): این روش را مورنو (Moreno) در سال ۱۹۳۴ برای مطالعه و اندازه‌گیری روابط از نظر جذب و دفع متقابل یایک طرفه در یک گروه طبیعی پیشنهاد کرده است. به‌طور کلی این روش، وسیله‌ای برای تعیین درجه پذیرش افراد در یک گروه، کشف روابط این افراد و آشکار کردن ساخت خود گروه به کار می‌رود.(فیرس،۱۳۶۹:ص ۱۴۲)
۷-۱-۳-نقاط قوت تحقیق کیفی
الف. مشاهده رفتار در وضعیت طبیعی؛ در این روش پدیده در دنیای واقعی و محیط و وضعیت طبیعی و نه ساختگی بررسی می‌شود؛
ب. عمق ادراک؛ این روش توانایی جذب و دستیابی به نظرهای شخصی را دارد؛ نظرهایی که در ارتباط با زندگی هستند و از آن ناشی می‌شوند؛
ج. انعطاف‌پذیری؛ نه تنها می‌توان به سؤالهای از پیش تعیین‌شده پاسخ داد، ‌بلکه محقق توانایی پاسخ‌گویی به سؤالهای مطرح‌شده در زمان اجرای تحقیق را نیز دارد.(دلاور،۱۳۷۴:ص۲۶۲- ۲۶۳)
۸-۱-۳- مشکلات و چالش‌های تحقیق کیفی
الف. تجاوز به حقوق انسانی آزمودنی‌ها؛ محقق ممکن است از اعضای نمونه یا جامعه، بدون اطلاع و رضایت قبلی آن‌ها، اطلاعات آشکار و در عین حال زیان‌بخش را جمع‌آوری کند.
ب. مخاطرات قانونی، اخلاقی و جانی؛ در برخی تحقیقات ممکن است، محقق سبب خطر جانی برای اعضای گروه یا خودش شود. مثل کسانی که در گروه‌هایی که فعالیّت جنایی دارند.
ج. پایایی؛ ممکن است گزارش‌های ارائه‌شده توسط محقق، حوادث نادر باشند؛ یا اینکه سهواً اطلاعات تحریف‌شده‌ای را گزارش دهد.(همان:ص۲۶۵)
د. عدم ارائه یک چارچوب نظری برای تحقیق که عمیق، خلاصه و دقیق باشد.(مارشال و گرفن،۱۳۷۷:ص ۹)
زمانی که صحبت از دیدگاه یا روش کیفی می شود دو سطح یا دو معنی از آن مستفاد می شود که کاملا از یکدیگر متمایز می باشند. در مقام اول یا نگاه اول بحث هستی شناختی روش کیفی است که متفاوت از روش کمی است. در مقام دوم بحث از سویی گردآوری داده ها از سوی دیگر نوع تحلیل داده ها است که بیشتر جنبۀ ابزاری و اجرایی داشته که کاربرد این بخش در قسمت اول نیز عینیت مییابد. بنابراین پژوهشگر کیفی می باید کاملا این دو سطح و دو نگاه به روش کیفی را از یکدیگر تمیز بدهد.
۹-۱-۳-ارکان روش کیفی :
نقطۀ اساسی و آغازین روش کیفی شروع کار پژوهش از میدان یا «زمین پژوهش» می باشد که بدون شک مهم ترین بخش و وجه تمایز روش کیفی با روش کمی است. “واژۀ «زمین» (Terrain) که در آن واحد هم مکان و هم موضوع پژوهش را می سازد به واژه ای کلیدی در حوزۀ انسان شناسی بدل شد و ما امروز با جملاتی چون «انجام دادن کار میدانی بر زمین»، «بازگشت به زمین»، «نخستین تجربه بر زمین»، ««رابطه با زمین» و غیره سر و کار داریم.” (مارک اوژه و همکار، ۱۳۸۸ :۹۰) به اعتقاد لاپلانتین “زمین تحقیق مهمترین عامل پژوهش می باشد.” (لاپلانتین، از نظر «انتخاب موضوع» نیز، قائدتا روشهای کیفی بیشتر موضوع های قابل لمسِ «زندگی روزمره» (Quotidiente) یا روزمره گی (لوفور، ۱۹۸۱) را انتخاب کرده و در سطح خُرد به صورت عمیق آن را مورد مطالعه قرار می دهند. از این جهت، روشهای کیفی در جامعه شناسی خُرد و یا نظریه های کنش متقابل نمادین (مید، ۱۹۶۳) یا جامعه شناسی بالینی (لورو، ۱۹۸۱) و روانکاوی کاربرد زیادی دارند.
همچنین بدنبال اهمیت محیط، «درک معنی» استفاده شده توسط افراد در زمینه یا بازیگران اجتماعی به اعتقاد گارفینکل (سیلورمن، ۱۳۷۹) یا تعریف موقعیت (مید، ۱۳۶۳) بر اساس تعریف شرکت کنندگان در آن موقعیت خاص ملاک می باشد. به اعتقاد برجه و لوکمان (۱۹۸۶) دو جامعه شناس پدیدار شناخت از سوئی واقعیت ها به صورت اجتماعی ساخته شده و از سوی دیگر معنی آنها منحصر به شرکت کنندگان یک موقعیت می باشد. لذا توجه دقیق به موقعیت های اجتماعی در این روش مد نظر می باشد. چون یک اندیشه یا گفتگو فقط در موقعیت طبیعی خود معنی پیدا می کند.
بدنبال نکته مطرح شده، در روش کیفی توجه به معنی و مفاهیم و محیط های طبیعی (و نه مصنوعی ساخته شده توسط پژوهشگر) و تاکید بر اینکه واقعیت در بیرون از فرد وجود ندارد، بلکه در ذهن فرد وجود دارد. در نتیجه، از سوئی معنی و مفهوم افراد جامعه، از سوی دیگر این معانی در موقعیت های طبیعی که فرد در آن قرار دارد، برای پژوهشگر کیفی دارای اهمیت می باشد.
در مورد «فرضیه» می بایستی این نکته را یادآور شویم، در این روش با وجود اینکه پژوهشگر قصد آزمون فرضیه ای را ندارد ولی این امر بدان معنی نیست که، اولا پژوهشگر قبل از پژوهش نداند در پی جستجوی چه چیزی هست؟ ثانیا, پژوهشگر هیچ حدس و گمانی پیرامون موضوع مورد پژوهش خود از قبل در ذهن نداشته باشد؟ فقط پژوهشگر فرضیه ای ساختارمند و از قبل تعیین شده ای را به شکل مرسوم روش کمی در ذهن نمی پروراند. به اعتقاد بیتس “هیچ پژوهشگری در هیچ رشته علمی نیست که تحقیقش را به سان یک لوح ننوشته آغاز کند.” (بیتس،۱۳۷۵: ۵۸ ) به عبارتی، در مورد فرضیه انعطاف پذیری وجود دارد. به همین دلیل اطلاعات بدست آمده، تحلیل ها و نتایج، پژوهش را هدایت و فرضیه ها را شکل می دهند. لذا، فرضیه آزمایی هدفِ روش کیفی نمی باشد.
در ضمن، محدود نبودن در سطح یک یا دو متغیر، از دیگر ویژه گی های این روش می باشد. چون غالبا در روش کمی به دنبال «رابطه همبستگی» بین چند متغیرِ محدود هستیم. در حالیکه در رویکرد کیفی از سوئی تعداد متغیرها محدود نبوده از سوی دیگر، بدنبال رابطه همبستگی بین متغیرها نیز نمی باشیم. توصیف وضعیت موجود یک موضوع یا واقعیت بر اساس و از منظر بازیگران اجتماعی (Acteur Social) آن موقعیت و دلایل وجودی آن از اهداف روش کیفی می باشد.
یکی از ارکان، عناصر و بخش های مهم روش های کیفی «تحلیل محتوای» عمیق داده هایی است که به صورت متن (نوشتار، اثر هنری نظیر نقاشی، موسیقی و یا فیلم) می باشند. تحلیل محتوای،یعنی “بررسی عمیق داده های جمع آوری شده که در تمامی علوم انسانی حتی در ادبیات نیز کاربرد داشته، می تواند رابطه متغیرها و شبکه ارتباطات را نه در سطح بلکه در عمق مشاهده و بررسی بکند.” (باردن، ۱۹۷۷ : ۲۶) در واقع, هدف تحلیل محتوا ” استنباط, استنتاج و شناخت نسبی شرایط تولید موضوع به کمک شاخص ها می باشد.” (همان، ۳۹) شاخص هایی که غالبا پنهان هستند. در این حالت، نکات مهمی را می بایستی در نظر گرفت یا مراحل مختلفی را می باید پیمود. اولا در نظرگرفتن تمامی ابعاد فضایی که اطلاعات در آن فضا جمع آوری شده است، (مارشال، ۱۳۷۷ و دولوز، ۱۹۹۷ : ۵) ثانیا روشن کردن واژه ها و مفاهیم کاربردی توسط بازیگران آن موقعیت (هس، ۱۹۸۹) و سپس رتبه بندی کردن آنها، ثالثا آشکار کردن بخش های پنهانی یک رابطه یا شبکه روابط موجود بین بازیگران و یا بخش های مختلف رفتارها و گفتارها، و در نهایت روشن کردن ناخودآگاه فردی یا جمعی در پی الفاظ (فروید، ۱۳۷۹ و ۱۳۸۴) و رفتارها. مجموعه انجام اینمراحل در مورد داده های جمع آوری شده، تحلیل محتوای را بدنبال خواهد داشت. لذا “هدف از تحلیل محتوای متن، مصاحبه یا اسناد، شناسایی اهداف، ارزش ها، فرهنگ و تمایلات نویسندۀ متن، یا فرد مصاحبه شونده یا مشاهده شده، می باشد. به عبارتی، شناخت ناخودآگاه متن ملاک است.
به طور خلاصه می توان گفت که دیدگاه کیفی در صورت خوب انجام دادن علاوه بر مکمل بودن روش کمی می تواند یا قبل از روش کمی و یا بعد از آن (و نه همزمان) در مورد موضوعی انجام پذیرد. تا بدین ترتیب هم صحت مطالب جمع آوری شده تایید شود و هم تحلیل عمیق دید کیفی کمک به شناسایی دقیق علل بوجودآمدن پدیده های اجتماعی یا رفتار های خاصی می کند. و در نهایت می تواند مانند پژوهش های ژان پیاژه در مورد کودکان به تبیین نظریه ای و نتایج جهان شمول بیانجامد.
اما در کنار نکات مثبت روش کیفی یکی از مشکلات و نکات منفی آن دخالت احساس، اندیشه و عقاید پژوهشگر در موضوع مورد پژوهش می باشد.
۱۰-۱-۳-روش اسنادی – کتابخانه ای
روشهای اسنادی یکی از مهمترین ابزارهای تحقیق بویژه تحقیق موردی محسوب می شود روشهای اسنادی در زمره روشها یا نسخه های غیر مزاحم وغیر واکنشی به شمار می آید زیرا با مشکل جمع آوری اطلاعات مواجه نیستیم واطلاعات از قبل موجود هستند . اغلب استفاده از سند مستلزم به کارگیری روش خاصی است که آن را تحلیل محتوا می نامند .تحلیل محتوا مستلزم بررسی منظم اشکال ارتباطی با الگوهای مستند به صورت عینی است روش مزبور از سایر روشها ی کیفی عینی تر است این روش از مشکلات بزرگی که در تحقیقات آزمایشی ومصاحبه پیش می آید مبری است بعضی از این مشکلات از این قرارند :فرآیند سنجش در تحقیقات آزمایشی می تواند بر نتایج تحقیق اثر گذارد ،پاسخگویان در شرایط آزمایشی ،از طبیعت ،جریان طبیعی رفتار واندیشه فاصله می گیرند در بسیاری ازموارد سنجش خود موجبات دگرگونی در اندیشه ورفتار را فراهم می سازد وموجب حساسیت پاسخگو در موضوع تحقیق می شود ،نوع سوالها ،نحوه تنظیم ورده بندی آنها زمان ومکان مصاحبه و…..همگی بر روند کسب اطلاعات تاثیر می گذارند ومی توانند موجبات تعریف واقعیتها شوند ،در حالی که در روش اسنادی هیچ یک از این مسائل ومشکلات وجود ندارد.
هر محقق برای ارتقای سطح شناخت واثبات یا رد فرضیه هایش می تواند از اسناد وسیع وگوناگون استفاده کند ابزارها وکالاهای دوران های مختلف نیز نه تنها نه تنها شاخص دورانند بلکه هر دگرگونی در آنها می تواند به عنوان سندی معتبر در راه ارتقاء شناخت بکار آید .علی رغم تعدد منابع ،شاخص ها وعلائم ، کتب ومراجع مکتوب مهمترین منبع در راه شناخت اجتماعی است.
روش اسنادی معمولا از وضوح وروشنی والایی برخوردار است محقق می تواند با دیدی فرا گیر وجامع کل واقعه ، عوامل موثر در آن را مورد بررسی قرار دهد.
بسیاری از اوقات، اصطلاح تحقیق کتابخانه‌ای را به‌جای پژوهش اسنادی به‌کار می‌برند، که به‌نظر، اصطلاح دقیق و درستی نیست؛ زیرا منظور از مطالعات کتابخانه‌ای، مطالعاتی است که موضوعات مورد مطالعه در اختیار و دسترس محقّق قرار نداشته و غالباً مربوط به گذشته‌ای دور یا نزدیک می‌گردد و محقّق از اسناد و مدارک زمان‌های پیشین که در کتابخانه‌ها موجود می‌باشند، استفاده می‌کند. به‌عنوان مثال، تحقیق در زمینه طبقات اجتماعی عصر صفویه یا تحقیق درباره سهم اقشار مختلف اجتماعی در انقلاب مشروطیت ایران.
روش های کتابخانه ای در تمام تحقیقات علمی مورد استفاده قرار می گیرد ولی در بعضی از آنها در بخشی از فرایند تحقیق از این روش استفاده می شود و در بعضی از آنها موضوع از حیث روش، ماهیتاً کتابخانه ای است و از آغاز تا انتها متکی بر یافته های تحقیق کتابخانه ای است.
با توجه به نقش و سهمی که روش های کتابخانه ای در تحقیقات علمی به

دیدگاهتان را بنویسید